సంకోఫా – Sankofa

కొన్ని రోజుల క్రితం నా మేనకోడలు, భారతదేశంలో ‘సంకోఫా’ మాదిరిగానే మనకు ఒక భావన లేదా చిహ్నం ఉందా అని అడిగింది. ఇది నాకు క్రొత్త పదం. నేను వెంటనే దీని గురించి మరింత తెలుసుకోవాలనుకున్నాను. కొంత పరిశోధనతో ఎంతో అర్ధవంతమైన సంకోఫా భావన గురించి తెలుసుకున్నాను.

సంకోఫా భావన పశ్చిమ ఆఫ్రికాలోని ఘనాలోని అకాన్ ప్రజల రాజు ఆదింకెరా నుండి తీసుకోబడింది. సంకోఫా అనే పదం అకాన్ భాషలోని మూడు పదాల నుండి ఉద్భవించింది: శాన్ (తిరిగి), కో (వెళ్ళు), ఫా (చూడండి, వెతకండి మరియు తీసుకోండి).  దీనిని యధాతధంగా అనువదిస్తే “తిరిగి వెళ్ళి చూడండి” అని అర్ధం వస్తుంది. అకాన్ మాండలికంలో ఈ భావన “సే వో ఫి ఫి నా వోసాన్ కోఫా ఎ యెంకి” అని వ్యక్తీకరించబడింది. దీని అర్థం “తిరిగి వెళ్లి మీరు మరచిపోయిన వాటిని పొందడం నిషిద్ధం కాదు” అని.

భవిష్యత్ ప్రణాళికలు రూపొందించుకునేందుకు గతం మార్గదర్శనం చేస్తుందనే అకాన్ ప్రజల బలమైన నమ్మకాన్ని ఇది ప్రతిబింబిస్తుంది. కాలంతో పాటు ముందుకు సాగడం, కొత్త విషయాలు నేర్చుకోవడం పట్ల అకాన్ ప్రజలకు విశ్వాసం ఉన్నప్పటికీ గతం నుండి నేర్చుకున్న వివేకమే బలమైన భవిష్యత్తుకి పునాది అని కూడా వారు సూచిస్తారు.

ఈ సంకోఫా అనే భావనకు ప్రతీకగా వారు ఒక పౌరాణిక పక్షి రూపాన్ని ఉపయోగిస్తారు. దాని పాదాలు నేలపై దృఢంగా ఆనించి  (లేదా ముందుకు సాగుతున్నట్లు సూచించేలా ఎగురుతున్నట్లుగా) ఉండి తల మాత్రం వెనుకకి తిరిగి (గతాన్ని చూస్తున్నట్లు) ఉంటుంది.

సంకోఫా పక్షిని ఎప్పుడూ నోటిలో గుడ్డుతో చూపిస్తారు. ఒక్కోసారి వెనుకకి తిరిగి గుడ్డు ని నోటితో తీస్తున్నట్లుగా కూడా చూపిస్తుంటారు. ఈ గుడ్డు అనేది గతం నుండి పొందిన విజ్ఞానానికి లేదా ఆ విజ్ఞానం వలన లబ్ది పొందే భవిష్యత్తు తరానికి ప్రతీకగా వారు భావిస్తారు. ఈ విధంగా, భవిష్యత్ ప్రణాళికలకు గతం ఒక మార్గదర్శిగా ఉపయోగపడుతుందనే అకాన్ ప్రజల నమ్మకాన్ని ఈ పక్షి దృశ్యాత్మకంగా చూపిస్తుంది.

గతకాలపు అనుభవాలను అవలోకనం చేసుకుని, వాటి నుండి నేర్చుకున్న పాఠాలను గ్రహించడానికి ఎంతో ప్రయత్నం అవసరం అనేది వెనుక ఉన్న గుడ్డును మెడని చాచి పక్షి అందుకున్నట్లుగా చూపించడం వెనుక ఉన్న ఉద్దేశం.

జీవితంలో మనం ముందుకు సాగాలంటే మన మూలాలకు తిరిగి వెళ్లాలని సంకోఫా మనకు బోధిస్తుంది. దాని అర్ధం గతంలోనే ఉండిపొమ్మని కాదు. గడిచిపోయిన కాలం మనకు అందిస్తున్న పాఠాలను, జ్ఞానాన్ని ప్రస్తుత జీవనానికి అన్వయించుకోవడం ద్వారా భవిష్యత్తు వైపు ప్రయాణించమని దాని అర్ధం. గతకాలంలో మనం చేసిన మంచి చెడులే మన ప్రస్తుత పరిస్థితిని నిర్దేశిస్తాయి. మనం చేసిన లేదా మనకు ఎదురైన మంచి పనుల నుండే కాకుండా గతంలో మనం చేసిన చెడు నుండి, తప్పుల నుండి కూడా పాఠాలు నేర్చుకోవాల్సిన అవసరాన్ని సంకోఫా సూచిస్తుంది. ఈ అవలోకనం వలన గతంలో చేసిన తప్పులు మనం తిరిగి చేయకుండా ఉంటాము.

గతానికి, గత చరిత్రకు, పెద్దలకు, పూర్వీకులకు ఇవ్వవలసిన గౌరవాన్ని సంకోఫా మనకు గుర్తు చేస్తుంది. ప్రపంచంలోని అన్ని పురాతన సంస్కృతులు కూడా పెద్దలను గౌరవించే సాంప్రదాయాన్ని పాటిస్తూ వారిని గత కాలపు జ్ఞానాన్ని, అనుభవాలను తర్వాత తరాలకు అందించే జ్ఞాన బాండాగారాలుగా భావిస్తాయి. అయితే ఇటీవల కాలంలో ఈ పెద్దల సహజ విజ్ఞానాన్ని చాదస్తం పేరుతో కొట్టిపడేసే ధోరణి ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది. గూగుల్ గురు లో సమస్త సమాచారం అందుబాటులో ఉన్నప్పుడు ఏదైనా పాత విషయాల గురించి తెలుసుకోవాలంటే తాతలను, మామ్మలను అడగడం ఎందుకు? అయితే ఈ పారంపర్య జ్ఞానం యొక్క ప్రాముఖ్యతను గుర్తు చేసే ప్రయత్నం ఇటీవల ఒకటి జరిగింది. 

2007 జులై లో నెల్సన్ మండేలా తన 89 వ పుట్టిన రోజు సందర్భంగా ప్రపంచంలోని దీర్ఘకాల సంక్షోభాలను పరిష్కరించడానికి, యుద్ధాలను నివారించి, శాంతిని పెంపొందించడానికి గానూ కొత్త మార్గాలను కనుగొనటానికి అంకితమైన పెద్దల మండలిని ఏర్పాటు చేశారు. మండేలా మాటలలో చెప్పాలంటే ఈ వృద్దులు భయం నెలకొని ఉన్న చోట ధైర్యాన్ని నింపుతారు, సంఘర్షణ ఉన్న చోట శాంతి నెలకొల్పుతారు; నిరాశా నిస్పృహల స్థానంలో ఆశని నింపుతారు.

ఈ పెద్దలంతా అంతర్జాతీయంగా గౌరవాన్ని, గుర్తింపును, విశ్వాసాన్ని చూరగొన్న నాయకులు. వారు ఇప్పుడు ప్రభుత్వంతో, మరే ఇతర లాభాపేక్ష గల సంస్థతో సంబంధం లేకుండా స్వతంత్రంగా వ్యవహరిస్తారు.

ఈ పెద్దల మండలిలో భారత దేశం నుండి ఈలా భట్; ఐక్యరాజ్య సమితి మాజీ సెక్రటరీ జనరల్ కోఫీ అన్నన్; మాజీ అమెరికన్ ప్రెసిడెంట్ జిమ్మీ కార్టర్; సౌత్ ఆఫ్రికా కు చెందిన విశ్రాంత ఆర్చిబిషప్ డెస్మండ్ టూటూ ముఖ్య సభ్యులుగా ఉన్నారు. మాజీ నార్వే ప్రైమ్ మినిస్టర్ గ్రో హార్లెమ్; బాలల హక్కులపై పని చేస్తున్న మండేలా సతీమణి గ్రాసా మాచెల్; మాజీ ఐరిష్ ప్రెసిడెంట్ మేరీ రాబిన్సన్; మైక్రో-క్రెడిట్ ఉద్యమ రూపశిల్పి, గ్రామీణ బ్యాంకు వ్యవస్థాపకుడు అయినా ముహమ్మద్ యూనిస్ లు ఇందులో ఇతర సభ్యులుగా ఉన్నారు.

సంఘర్షణ, గందరగోళాలతో కొట్టుమిట్టాడుతున్న ప్రపంచానికి మార్గదర్శకత్వం చేయడానికి ఇది ఎంతో స్ఫూర్తిదాయకమైన, అవసరమైన ప్రయత్నం.

అయితే ఈ నాటి ప్రపంచం గతాన్ని చూసే పద్దతిలో ఒక ప్రమాదకరమైన ధోరణి కనిపిస్తుంది. గత అనుభవాల నుండి నేర్చుకునే దాని కన్నా గతం నుండి తమకు అనుకూలమైన వాటిని వెలికి తీసి ప్రస్తుత రాజకీయ అజెండాలకు, మత వాతావరణానికి తగినట్లు ఆ భావాలను శాశ్వతంగా కొనసాగేలా చూడడానికి ప్రయత్నం జరుగుతుంది. మరొకవైపు కొన్ని అంశాలలో అసలు చరిత్ర అంతటినీ తుడిచిపెట్టి మళ్ళీ కొత్త భావాలను పునర్నిర్మించే ప్రయత్నం జరుగుతుంది.

మన అహంకారపు భావజాలాలతో గతం మనకి అందించే అమూల్యమైన పాఠాలను విస్మరించకూడదనీ, మన గత అడుగులను తరచి చూసుకుంటూ అవసరమైన చోటల్లా మన దారులను మార్చుకునేందుకు సిద్ధంగా ఉండాలనీ సంకోఫా మనకు గుర్తుచేస్తుంది. ఒక పాత సామెతలో ప్రస్తావించినట్లు, చరిత్రను మర్చిపోయిన వారు దానినే పునరావృతం చేస్తుంటారు.

వెనక్కి తిరిగి మన మూలలను తరచి చూసుకోవడానికి సిగ్గు పడాల్సిన అవసరం లేదు. సంకోఫా అనే ఈ చిన్న పదం ఇంత లోతైన భావనను సూచిస్తుంది.

ఈ పదాన్ని నాకు పరిచయం చేసిన సుపర్ణకు కృతజ్ఞతలు.

From a piece by Mamata.

మరియా మాంటిస్సోరి : Montessori–For All Our Children

ఆగస్ట్ 31 మరియా మాంటిస్సోరి జయంతి. ఈ పేరు గురించి పరిచయం అవసరం లేదు. దాదాపు మన పిల్లలందరూ చదువుకునే మాంటిస్సోరి విద్యా వ్యవస్థ రూపకర్త ఆమె. అయితే ఈ విప్లవాత్మకమైన విద్యా వ్యవస్థను రూపొందించకపోయినా ఆమె పేరు చరిత్ర పుటలలో  మరో రూపంలో నిలిచే ఉండేది. 1883-84 లో తన పదమూడు సంవత్సరాల వయసులో ఆమె అందరూ మగపిల్లలే ఉండే సాంకేతిక విద్యా పాఠశాలలో చేరింది. ఆమె ఈ సాంకేతిక విద్యను ఎంతో ఇష్టంతో ఎన్నుకుంది. ఇంజనీర్ కావాలనేది ఆమె కోరిక. అది ఆ రోజుల్లో ఆడపిల్లలు కలలో కూడా ఊహించనిది. 1890 లో తన గ్రాడ్యుయేషన్ పూర్తి చేసుకునే నాటికి ఆమె మనసు మార్చుకుని డాక్టర్ కావాలనుకుంది. అది కూడా ఏమంత తేలికగా సాధ్యమయ్యే విషయం కాదు. యూనివర్సిటీ ఆఫ్ రోమ్ లో మెడిసిన్ కోసం అప్లై చేసుకుంటే ఆమెకు ఏ మాతం ప్రోత్సాహం లభించలేదు. దానితో ఆమె నాచురల్ సైన్సెస్ ను ఎంపిక చేసుకుని 1892 లో డిప్లొమా ఇన్ డి లైసెంజా పట్టా పొందింది. దీనితో పాటు లాటిన్, ఇటాలియన్ భాషలలో కూడా పట్టు సాధించడంతో 1893 లో ఆమెకు యూనివర్సిటీ లో మెడిసిన్ సీట్ లభించింది. అయితే అది మొదటి అడుగు మాత్రమే. ఇతర విద్యార్థుల నుండి, ప్రొఫెసర్ ల నుండి ఆమె ఎంతో వివక్ష, ఒత్తిడులను ఎదుర్కొంది. మగపిల్లలతో కలిసి నగ్న మృత దేహాలను పరిశీలించడానికి ఆమెకు అనుమతి లేదు. కాలేజీ వేళలు ముగిశాక ఆమె ఒంటరిగా మృతదేహాలకు డిసెక్షన్ నిర్వహించవలసి వచ్చేది. ఇవేమీ ఆమెను ఆపలేకపోయాయి. 1896 లో యూనివర్సిటీ ఆఫ్ రోమ్ నుండి ఆమె గ్రాడ్యుయేషన్ పట్టా పొందింది. అప్పటి సమాజ కట్టుబాట్ల వలన ఆమె వ్యక్తిగత జీవితంలో కూడా ఎంతో వేదనను ఎదుర్కొంది. తన సహోద్యోగి అయిన గిసుఎప్పీ మోంటేసానో ను ఆమె ప్రేమించి అతనితో ఒక బిడ్డను కూడా కన్నది. అయితే అతనిని పెళ్ళి చేసుకోలేకపోయింది. పెళ్ళి చేసుకున్నట్లైతే ఆమె తన ఉద్యోగ జీవితం నుండి విరమించుకోవలసి వచ్చేది. ఆమె చిన్న పిల్లల వైద్యంలో ప్రత్యేక శిక్షణ పొందింది. మానసిక వైకల్యం గల పిల్లలకు విద్యను అందించేందుకు కృషి చేసింది. 1906 లో రోమ్ లోని శాన్ లోరెంజో అనే చిన్న పట్టణంలోని అత్యంత నిరుపేద వర్గాల పిల్లల కోసం ఒక చైల్డ్ కేర్ సెంటర్ ను ప్రారంభించింది.వారికి గతంలో పాఠశాల ముఖం చూసిన అనుభవమే లేదు. ఆ కేంద్రాన్ని కేస డెయి బాంబిని అని పిలిచేవారు. ఇటాలియన్ లో దీని అర్ధం పిల్లల ఇల్లు అని. వారికి చదువు అబ్బదు అని ముద్ర వేయబడ్డ పిల్లలందరికీ అక్కడ ఎంతో నాణ్యమైన విద్య అందే ఏర్పాటు చేసిందామె. దాదాపు 50-60 పిల్లలు అక్కడ పేర్లు నమోదు చేసుకున్నారు. ఆ కేంద్రం యొక్క భవన సంరక్షకుడి కుమార్తె డాక్టర్. మాంటిస్సోరి మార్గదర్శకత్వంలో అక్కడ మొదటి టీచర్ గా పని చేసింది.

Bunny

ఈ పాఠశాల అద్భుతమైన ఫలితాలను ఇచ్చింది. కొన్ని రోజులకే పిల్లలు పజిల్స్ ను పరిష్కరించడం, వంట చేయడం, పరిసరాలను పరిశుభ్రంగా ఉంచడం వంటివి నేర్చుకోవడంతో పాటు క్రమశిక్షణతో పద్దతిగా ఉండి విషయం పరిజ్ఞానం పెంపొందించుకునేందుకు ఎంతో ఆసక్తి చూపించడం మొదలుపెట్టారు.

మాంటిస్సోరి ఈ పాఠశాలలో చేసిన ప్రయోగాలు సత్ఫలితాలను ఇచ్చి కొద్దినాళ్ళకే కేవలం ఇటలీ లోనే కాక ప్రపంచంలోని అనేక ప్రాంతాలలో ఈ నమూనాను అమలు చేయడం ప్రారంభించారు. మాంటిస్సోరి అనేది ప్రతి ఇంటిలోనూ చిరపరిచితమైన పేరుగా మారింది. భారతదేశంలో కూడా మాంటిస్సోరి విద్యా విధానం 1920 నుండే అమలు చేసిన చరిత్ర ఉంది.

ఈ విద్యా విధానం ఇప్పటి పిల్లలకు ఎంతో అవసరం అనడంలో ఏ సందేహమూ లేదు. ప్రతి అంగన్వాడీ, ప్రాధమిక పాఠశాల మాంటిస్సోరి పాఠశాల కావాలి. ఈ మాంటిస్సోరి విద్య ప్రధానంగా తమ కుటుంబాలలో చదువుకుంటున్న మొదటి తరం పిల్లలను, అత్యంత నిరుపేద కుటుంబాల పిల్లలను దృష్టిలో పెట్టుకుని రూపొందించింది. మొదటి ఉపాధ్యాయురాలు కూడా పెద్దగా చదువు లేని ఒక భవన సంరక్షకుడి కూతురు. వీటిని దృష్టిలో పెట్టుకుంటే మాంటిస్సోరి విద్య అత్యంత అవసరమైన, తప్పనిసరిగా అమలు చేయాల్సిన, అన్ని వర్గాలకూ అందుబాటులో ఉండే విద్యా నమూనాగా అర్ధం చేసుకోవచ్చు.

అయితే మన విద్యా విధానం అంతా ధనికులు, పలుకుబడి కలిగిన వర్గాల పిల్లలకోసం ఏర్పాటు చేసిన పాఠశాలల నమూనాలో నడుస్తుండటం మన దురదృష్టం. ఈ పాఠశాలల ఫీజులు కనీసం మధ్య తరగతి వర్గాల వారికి కూడా అందుబాటులో ఉండటం లేదు.

మాంటిస్సోరి పద్ధతుల మూల సూత్రాలను పక్కనపెట్టి తక్కువ ఖర్చుతో చేయవల్సిన విద్యా బోధనను ఎవరికీ అందుబాటులో లేని, విస్తృతంగా అమలు చేయడానికి వీలుకాని నమూనాగా మనమే మార్చివేశామా?

ఇప్పుడు కొత్తగా ప్రవేశ పెట్టిన నూతన విద్యా విధానం 5 సంవత్సరాల కన్నా తక్కువ వయసుగల పిల్లలకు కూడా విద్యను అందించవలసిన అవసరాన్ని గుర్తించింది. మాంటిస్సోరి విద్యా విధానం గురించి పునర్విమర్శ చేసి ప్రతి విద్యా సంస్థలోనూ దీనిని ఒక అభ్యాస ప్రాతిపదికగా, విద్యా బోధనా విధానంలో భాగంగా మార్చేందుకు ఇదే సరైన సమయం. 

Translated by Bharathi Kode from Meena’s piece

శాస్త్ర సాంకేతిక రంగాలలో మహిళల ప్రాతినిధ్యం: Day for Women and Girls in Science

గగన్ దీప్ కాంగ్: వెల్లూర్ క్రిస్టియన్ మెడికల్ కాలేజీలో డిపార్ట్మెంట్ అఫ్ గాస్ట్రో ఇంటస్టినల్ సైన్సెస్ లో ప్రొఫెసర్, వైరాలజిస్ట్. రాయల్ సొసైటీ కి ఫెలో గా ఎంపికైన మొదటి భారతీయ మహిళ. కోవిద్ కు సంబంధించిన పరిశోధనలలో చురుకుగా పాలుపంచుకుంటుంది.

కిరణ్ మజుందార్ షా: క్లినికల్ రిసెర్చ్ లో అనేక విజయాలు సాధించిన బయోకాన్ ఇండియా గ్రూప్ చైర్మన్ మరియు మేనేజింగ్ డైరెక్టర్. యునైటెడ్ స్టేట్స్ కు, యూరప్ కు ఎంజైమ్స్ ను ఎగుమతి చేసిన మొదటి భారతీయ కంపెనీ బయోకాన్. కొలెస్ట్రాల్ ను తగ్గించే అణువును తయారుచేసేందుకు అమెరికన్ ఫుడ్ అండ్ డ్రగ్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ ఆమోదం పొందిన తొలి భారతీయ కంపెనీ కూడా ఇదే.

టెస్సీ థామస్: డిఫెన్స్ రీసెర్చ్ అండ్ డెవలప్మెంట్ ఆర్గనైజషన్ రూపొందించే అగ్ని క్షిపణులను అవసరమైన సాలిడ్ ప్రొపెల్లన్ట్స్ తయారీలో నిష్ణాతురాలు. ఎన్నో క్షిపణుల తయారీలో పాలుపంచుకుని అగ్నిపుత్రి గా పిలవబడుతుంది.

జె.మంజుల: డిఫెన్స్ రీసెర్చ్ అండ్ డెవలప్మెంట్ ఆర్గనైజషన్ లో అత్యంత ప్రతిభ గల శాస్త్రవేత్త. డిఫెన్స్ ఆవియానిక్స్ రీసెర్చ్ ఎస్టాబ్లిష్మెంట్ కు డైరెక్టర్

మినల్ సంపత్: భారత దేశపు అంగారక గ్రహ మిషన్ లో పనిచేస్తున్న సిస్టమ్స్ ఇంజనీర్; అనురాధ టికే: ఇండియన్ స్పేస్ రీసెర్చ్ ఆర్గనైజషన్ లో సీనియర్ ఆఫీసర్; నందిని హరినాథ్: ఇండియన్ స్పేస్ రీసెర్చ్ ఆర్గనైజషన్ యొక్క మార్స్ మిషన్ లో డిప్యూటీ ఆపరేషన్స్ డైరెక్టర్ మరియు ప్రాజెక్ట్ మేనేజర్ మిషన్ డిజైన్; వీరు మాత్రమే కాక మార్స్ మిషన్ లో ఇంకా అనేక మంది మహిళలు ఉన్నారు.

ఎంతమంది స్ఫూర్తిదాయకమైన మహిళలు! వీరే కాక సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ రంగంలో విజయాలు సాధించిన మహిళలు ఇంకెందరో ఉన్నారు.

కానీ వారి సంఖ్య ఎంత చిన్నది!

భారతదేశంలోనే కాదు, ఆసియా ఖండం మొత్తంలో ఎక్కడ చూసినా సాంకేతిక రంగంలో మహిళల ప్రాతినిధ్యం చాలా తక్కువగా ఉంది.

ఉదాహరణకు:

ఉన్నత విద్యా సంస్థలలో STEM కోర్సులలో (సైన్స్, టెక్నాలజీ, ఇంజనీరింగ్, మాథెమాటిక్స్) చేరుతున్న వారిలో కేవలం 35% మంది మాత్రమే మహిళలు

ప్రపంచంలో పరిశోధనా రంగంలో కేవలం 28% మాత్రమే మహిళా శాస్త్రవేత్తలు ఉన్నారు

ఇటీవల యునెస్కో స్టెమ్ ఎడ్యుకేషన్ ఫర్ గర్ల్స్ అండ్ విమెన్ ఇన్ ఆసియా పేరుతో ఒక నివేదికను విడుదల చేసింది. ఈ నివేదిక అమ్మాయిలు సాంకేతిక విద్యను అభ్యసించలేకపోవడానికి గల అనేక కారణాలను విశ్లేషించింది. చాలా చిన్న వయసు నుండే సైన్స్ సబ్జెక్టు లు అమ్మాయిలకు తగినవి కావు అనే మాట తరచుగా వింటూ ఉండడం వల్ల ఆడపిల్లలకు ఆ సబ్జెక్టు ల పట్ల ఆసక్తి పెరగకపోవడం ఒక కారణం. విజయాలు సాధించిన మహిళా రోల్ మోడల్స్ గురించి తెలియకపోవడం మరొక కారణం. ఈ అవరోధాలను అధిగమించి అమ్మాయిలు స్టెమ్ సబ్జెక్ట్స్ లో అడుగుపెట్టినా అక్కడ ఎదుర్కునే వివక్ష, ఉద్యోగానికి బయట వారికి ఉండే అదనపు బాధ్యతలు, గ్లాస్ సీలింగ్ వంటి ఎన్నో అడ్డంకులను వారు దాటాల్సి ఉంటుంది.

ఈ సమస్యలన్నింటినీ గుర్తించిన ఐక్యరాజ్యసమితి 2015 లో మహిళలు, బాలికలు సాంకేతిక రంగంలో సమాన భాగస్వామ్యం పొందడం, లింగ సమానత్వం సాధించడం అనే లక్ష్యాలతో ఫిబ్రవరి 11 ను ఇంటర్నేషనల్ డే ఆఫ్ విమెన్ అండ్ గర్ల్స్ ఇన్ సైన్స్ గా ప్రకటించింది.

ఈ ఏడాది ఈ రోజును ‘కోవిద్ 19 పై పోరాటంలో ముందున్న మహిళా శాస్త్రవేత్తలు’ అనే థీమ్ తో నిర్వహించనున్నారు. నిజంగానే మహిళలు పరిశోధకులుగా, డాక్టర్లుగా, ఆరోగ్య కార్యకర్తలుగా, వాక్సిన్ లు, మందులు తయారు చేయడంలో ఎంతో చురుకుగా పాల్గొంటున్నారు.

ప్రయాణమైతే మొదలయ్యింది. అయితే వెళ్లాల్సిన దూరం చాలా ఉంది. 50% జనాభా యొక్క శక్తియుక్తులను సాంకేతిక రంగ అభివృద్ధికి వినియోగించుకోలేకపోవడం నిజానికి ఎంతో విషాదం.

ఎవరైనా ఒక అమ్మాయికి సైన్స్ పట్ల ఆసక్తి కలిగేలా చేయాలని ఈ రోజు ఒక తీర్మానం చేసుకుందాం. ఆమెను ఒక సైన్స్ మ్యూజియంకు తీసుకువెళ్ళొచ్చు. ఒక సైన్స్ కిట్ కొని ఇవ్వొచ్చు. ఏదైనా ఒక సాంకేతిక సంస్థకి తీసుకువెళ్ళొచ్చు. మహిళా శాస్త్రవేత్తల స్ఫూర్తిదాయక గాథలను పరిచయం చెయ్యొచ్చు. సైన్స్ కు, సైంటిస్ట్ లకు సంబంధించిన ఏదైనా పుస్తకాన్ని ఆమెకు బహుమతిగా ఇవ్వొచ్చు. ఏదైనా చేయండి. ఏ ఒక్కటైనా చేయండి.

Translated from Meena’s Piece

PS: A book suggestion: Fantastic Adventures in Science—Women Scientists of India. Nandita Jayaraj, Aashima Freidog. Puffin Books.

మహిళలు-వాక్సిన్లు: Women and the Vaccine

మొత్తానికి కోవిద్ వాక్సిన్ వచ్చింది. వైద్య సిబ్బంది, పారిశుధ్య సిబ్బంది మొదటగా వాక్సిన్ తీసుకుంటున్నారు. ఈ వాక్సిన్ రూపకల్పనకు ఎన్నో దేశాలు ఎంతో మంది శాస్త్రవేత్తలు రేయింబవళ్ళు శ్రమించిన విషయం మనకు తెలుసు. అందులో ఎంతోమంది మహిళలు కూడా ఉన్నారు. ఈ 21 వ శతాబ్దంలో సైన్స్ లో మహిళల పాత్ర గురించి మనం పెద్దగా చర్చించుకోనవసరం లేదు. అన్ని రంగాలలోనూ మహిళలు దూసుకుపోతున్న ఈ కాలంలో వాక్సిన్ ల తయారీలో కూడా మహిళలు ప్రముఖ పాత్రనే పోషించారు. ప్రొఫెసర్ సారా గిల్బర్ట్, డాక్టర్ కిజ్మెకియా కార్బెట్, డాక్టర్ నీతా పటేల్ కోవిద్ వాక్సిన్ తయారీలో ప్రముఖంగా వినిపించిన పేర్లు. నీతా పటేల్ మాటల్లో చెప్పాలంటే సైన్స్ లాబ్ లో చాలా వరకు పనిని మహిళలే నిర్వహిస్తున్నారు. దాన్ని బట్టి చూస్తే వాక్సిన్ తయారీలో మహిళల పేర్లు ప్రధానంగా వినిపించడంలో ఆశ్చర్యమేమీ లేదు.

అయితే గతంలో పరిస్థితి ఇలా లేదు. మహిళలు వాక్సిన్ ల తయారీలో ప్రముఖ పాత్ర పోషించినప్పటికీ వారికి ఎప్పుడూ తగినంత గురింపు రాలేదు.

ఇరవై శతాబ్దపు తొలినాళ్లలో పోలియో అతి భయంకరమైన వ్యాధి. అది సోకితే కొందరు చనిపోవడం, మరెంతో మందికి కాళ్ళు చచ్చుబడిపోవడం జరిగేది. ఇప్పటికీ ఈ వ్యాధికి మందు లేదు. వాక్సినేషన్ ద్వారా వ్యాధి సోకకుండా అరికట్టడం మాత్రమే చేయగలం. పోలియో వాక్సిన్ ను కనిపెట్టిన ఘనత జోనస్ సాక్ దే అనడంలో ఏ సందేహమూ లేదు. అయితే ఈ వాక్సిన్ కనిపెట్టడంలో మరొక ఇద్దరు మహిళలు చేసిన కృషి మాత్రం ఏ గుర్తింపుకు నోచుకోలేదు. జాన్స్ హాప్కిన్స్ యూనివర్సిటీ కి చెందిన డాక్టర్ ఇసాబెల్ మోర్గాన్ వారిలో ఒకరు. పోలియో కు సంబంధించిన హోస్ట్ ఇమ్మ్యూనిటి ని, వాక్సిన్ రూపకల్పనలో జీవించి ఉన్న వైరస్ కి బదులుగా మరణించిన వైరస్ ను వాడే ప్రక్రియను అర్ధం చేసుకోవడంలో ఆమె చేసిన కృషి ఈ వాక్సిన్ పరిశోధనలను పెద్ద మలుపు తిప్పింది. గుర్తింపుకు నోచుకోని రెండవ మహిళ యేల్ యూనివర్సిటీ కి చెందిన డాక్టర్ డొరొతి హోస్టమన్. ఆమె తన బృందంతో కలిసి చేసిన కృషి వల్లనే పోలియో కు చుక్కల మందు కనిపెట్టడం సాధ్యమయ్యింది.

Suchitra Ella. Co-founder, Joint MD. Bharat Biotech, Manufacturers of Covaxin.

ఈ రోజున మనం అనేక వ్యాధులను నిర్మూలించి ఒక భద్రమైన ప్రపంచంలో జీవిస్తున్నామంటే అందుకు అనేక మంది మహిళలకు కృతజ్ఞతలు చెప్పుకోవాలి. డిప్తీరియా కు వాక్సిన్ కనుగొన్న డాక్టర్ అన్నా వెస్సెల్స్ విలియమ్స్; కోరింత దగ్గుకి వాక్సిన్ కనుగొన్న డాక్టర్ పెర్ల్ కెండ్రిక్ మరియు గ్రేస్ ఎల్డరింగ్; మెనింజైటిస్, న్యుమోనియా వాక్సిన్ల తయారీలో కీలక పాత్ర పోషించిన డాక్టర్ మార్గెరిట్ పిట్మాన్; గర్భాశయ కాన్సర్ కు వాక్సిన్ ల అభివృద్ధికి తోడ్పడిన డాక్టర్ అన్నే సరెవ్స్కి, పిల్లలలో తరచుగా వచ్చే డయేరియా కు కారణమైన రోటా వైరస్ కు వాక్సిన్ తయారు చేసిన బృందానికి నాయకత్వం వహించిన డాక్టర్ రూత్ బిషప్ వీరిలో కొందరు మాత్రమే.

అయితే వీరందరికన్నా అద్భుతమైన కథ మరొకటి ఉంది. అది పాశ్చాత్య ప్రపంచానికి రోగనిరోధక శక్తి అనే భావనను తొలిసారిగా పరిచయం చేసిన లేడీ మేరీ మాంటాగ్ కథ. 1689 లో జన్మించిన ఈమె సాధించిన విజయాలు అనేకం. అయితే వాక్సిన్ ల రూపకల్పనలో ఆమె పాత్ర గురించి మాత్రమే ఇక్కడ చర్చించబోతున్నాం. ఆమె చాలా తెలివైన, అందమైన స్త్రీ. అయితే 1715 లో మశూచి సోకి ఆమె అందమైన మొహం అంతా స్ఫోటకపు మచ్చలతో వికారంగా మారింది. దానికి ముందు ఆమె సోదరుడు కూడా మశూచి సోకి చనిపోయాడు.దానితో సహజంగానే ఆమె తన పిల్లలు ఎవరికీ ఈ వ్యాధి సోకకూడదని ఎంతో ఆందోళన పడింది. 1716 లో లేడీ మేరీ భర్త లార్డ్ ఎడ్వర్డ్ మాంటాగ్ కాన్స్టాంటినోపుల్ కు రాయబారిగా నియమించబడ్డారు. అక్కడ ఆమె టర్కిష్ మహిళలతో సన్నిహితంగా ఉండి వారి సంప్రదాయాలు, ఆచారాలను గురించి తెలుసుకున్నారు. వారిలో ఆమె ఒక ఆసక్తికరమైన విషయం గమనించారు. అక్కడ ఎవరైనా పిల్లలకు మశూచి సోకినట్లైతే ఆ కురుపు నుండి కారే రసిక ను తీసి మశూచి సోకని పిల్లల చర్మంపై ఎక్కడైనా గీరి ఆ రసిక ను రాసేవారు (Variolation). అలా చేసిన పిల్లలకు ఎప్పటికీ మశూచి సోకకపోవడం లేడీ మేరీ గమనించారు. ఆ ప్రక్రియపై ఎంతో నమ్మకం కలిగి ఆమె తమ ఎంబసీ సర్జన్ ను అడిగి తన ఐదేళ్ళ కొడుకుకి అదే పద్దతిలో టీకా వేయించారు.

ఆమె ఇంగ్లాండ్ కు తిరిగి వెళ్ళాక అక్కడ కూడా ఈ పద్దతి గురించి విస్తృతంగా  కానీ అక్కడి వైద్య వ్యవస్థ దీనిని అశాస్త్రీయమైన పురాతన విధానమని, అభివృద్ధి చెందిన పాశ్చాత్య దేశాలకు తగిన పద్ధతి కాదనీ తిప్పికోట్టింది. వారు వ్యతిరేకించడానికి మరొక ముఖ్య కారణం ఈ పద్దతిని ప్రతిపాదించింది ఒక మహిళ కావడం.

1721 లో ఇంగ్లాండ్ లో మశూచి విజృభించింది. లేడీ మేరీ తన కుమార్తెకు కూడా టర్కిష్ పద్దతిలో టీకా వేయించింది. ఆమె ఈ పద్దతి ఎంత ప్రభావవంతమైనదో చెప్పి వేల్స్ యువరాణిని కూడా తన ఇద్దరు కుమార్తెలకు ఈ టీకా వేయించేందుకు ఒప్పించింది. మనుషులలో వచ్చే మశూచి వైరస్ తో కాకుండా పశువులకు సోకే మశూచి వైరస్ తో మరింత సురక్షితమైన వాక్సిన్ ను జెన్నర్ అనే వ్యక్తి రూపొందించేవరకూ  కూడా ఇదే పద్దతిలో మశూచి టీకాలు వేసేవారు. అసలు వ్యాధులు రాకుండా నివారించే టీకాలు కనుగొనవచ్చు అనే ఆలోచనకు బీజం పడింది దీనివల్లనే!

Translated from Meena’s Piece

గణిత పూజారి – Mathematician Priest

మొన్న ప్రకటించిన పద్మ అవార్డు లలో ఫాదర్ కార్లోస్ వాలెస్ కు పద్మశ్రీ పురస్కారం లభించింది. స్పెయిన్ దేశానికి చెందిన ఈ జెస్యూట్ ప్రీస్ట్ 5 దశాబ్దాలకు పైగా భారత దేశంలో ఉండి గణిత శాస్త్రంలో ఎంతో కృషి చేశారు. గుజరాతి భాష, సాహిత్యాలలో కూడా ఆయన చేసిన కృషి వెలకట్టలేనిది. ఆయన జీవితం ఎంతో మందికి స్ఫూర్తినిచ్చింది.

1925 సెప్టెంబర్ 4 న కార్లోస్ వాలెస్ స్పెయిన్ లో జన్మించారు. ఇంజనీర్ అయిన ఆయన తండ్రి కార్లోస్ కు పది సంవత్సరాల వయసులోనే చనిపోయారు. అయినా ఆయన ప్రభావం కార్లోస్ పై ఎంతో ఉంది. “మా నాన్న నా మీద ఎంతో నమ్మకం ఉంచేవారు” అని గుర్తు చేసుకునేవారు కార్లోస్. స్పెయిన్ లోని అంతర్యుద్ధంలో ఆయన కుటుంబం సర్వస్వం పోగొట్టుకుంది. జెస్యూట్స్ కొత్తగా ప్రారంభించిన ఒక స్కూల్ లో కార్లోస్ తల్లి, ఆమె సోదరి ఆశ్రయం పొందారు. కార్లోస్ కి, అతని సోదరుడికి అదే పాఠశాలలో ఉండి చదువుకునేందుకు స్కాలర్షిప్ లభించింది. పదిహేను సంవత్సరాల వయసులో కార్లోస్ నోవియట్ గా జెస్యూట్ మత స్వీకారం చేశారు. ఆ సమయంలో ఆయన ‘ది ఆర్ట్ ఆఫ్ ఛూజింగ్’ అనే తన తొలి పుస్తకాన్ని రాశారు. అందులో దేవుని కోసం, సేవ కోసం కుటుంబ జీవితాన్ని ఎలా త్యజించిదీ అవలోకనం చేశారు. తూర్పు దేశాలకు వెళ్లాలనే ఆయన కోరికపై ఆయనను భారతదేశానికి పంపారు. అహ్మదాబాద్ లో సెయింట్ జేవియర్ కళాశాలను స్థాపించడంలో సహాయం అందించాలనేది ఆయనకు అప్పగించబడిన పని. ఆ విధంగా 1949 లో భారతదేశానికి బయలు దేరిన కార్లోస్ కు తర్వాత ఎన్నో సంవత్సరాలు అదే తన ఆవాసంగా మారిపోయింది. “నేను సంపూర్ణ యవ్వనంలో ఉన్నప్పుడు ఇక్కడికి వచ్చాను. మా నాన్నగారు నాకు ఏ పనీ సగంలో విడిచిపెట్టవద్దు” అని చెప్పేవారు అని కార్లోస్ అనేవారు.

ఇక్కడకి వచ్చిన దగ్గర నుండే ఇదే తన సొంత ఇల్లుగా అనిపించేదని, తాను పూర్వ జన్మలో భారతీయుడినే అని ఇక్కడి తన స్నేహితులు అనేవారనీ రాశారు కార్లోస్. ఇక్కడే 1953 లో మద్రాస్ యూనివర్సిటీ నుండి గణితంలో ఆనర్స్ డిగ్రీ పూర్తి చేశారు. ఆయన భాష స్పానిష్ కాబట్టి ఇక్కడ గణితం ఇంగ్లీష్ మాధ్యమంలో నేర్చుకోవడంతో రెండింటిలోనూ ప్రావీణ్యత సాధించారు.

అయితే ఆయన గుజరాత్ లో ఉండేవారు కాబట్టి అక్కడి ప్రజలకు చేరువై తాను ఏదైనా బోధన చేయగలగాలంటే స్థానిక భాష వచ్చి ఉండాలని ఆయన భావించారు. “ఇంగ్లీష్ ద్వారా గణితం బోధించవచ్చు. కానీ వారి హృదయాలకు చేరువ కాలేము. ఎవరికైనా దగ్గర కావాలంటే వారి స్థానిక భాష వచ్చినప్పుడే సాధ్యమవుతుంది” అని కార్లోస్ ఒకసారి రాశారు. ఆయన గుజరాతీ భాష కొంత నేర్చుకున్నారు కానీ అది సరిపోదు అనిపించింది. దానితో గుజరాత్ లోని వల్లభ్ విద్యానగర్ యూనివర్సిటీ లో చేరి ఒక ఏడాది పాటు హాస్టల్ లో ఉంటూ తోటి గుజరాతీ విద్యార్థులతో కలిసి వారి భాష, సంస్కృతి తెలుసుకుని ఆ భాషపై పట్టు సాధించారు. తర్వాత నాలుగు సంవత్సరాలు పూణే లో థియోలాజికల్ స్టడీస్ చేశారు. అక్కడ కూడా ప్రతిరోజూ రెండు గంటల పాటు గుజరాతీలో రాయడం సాధన చేసేవారు. 1958 లో కార్లోస్ వాలెస్ కు మతగురువు హోదా లభించింది. అప్పుడు ఆయన తల్లి మొదటిసారిగా భారతదేశానికి వచ్చారు.

బాంబే నుండి గుజరాత్ ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా విడిపోయిన 1960 లోనే కార్లోస్ అహ్మదాబాద్ లోని సెయింట్ జేవియర్ కళాశాలలో గణితం బోధించడం ప్రారంభించారు. బాంబే నుండి రైల్ లో వెళ్తుంటే ఆయనకీ సీట్ దొరకక గేట్ కు దగ్గరగా నిలబడ్డప్పుడు ఒక చెప్పు పొరపాటున బయటపడిపోతే వెంటనే రెండవ చెప్పు కూడా బయటకు విసిరి అది ఎవరికైనా దొరికితే దాని జత చెప్పు కూడా ఉంటే ఉపయోగం కదా అన్నారట తన పక్కన ఉన్నవారితో.

అప్పటి వరకు విద్యార్థిగా ఉన్న ఆయన ఇప్పుడు ఒక అధ్యాపకుడిగా ఎంతో మనసు పెట్టి పని చేశారు. అందరూ పాటించే బోధనా పద్దతులనే అనుసరిస్తూ సులువైన దారిలో ప్రయాణించలేదు ఆయన. గణితం బోధించడానికి ఎన్నో వినూత్న పద్ధతులు కనిపెట్టడమే కాక గణిత అంశాలను వివరించేందుకు ఎన్నో గుజరాతీ పదాలను సృజించారు. కేవలం గణితం బోధించి విద్యార్థుల మెదళ్ళు నింపితే సరిపోదు, వారి జీవితానికి అవసరమైన తరగతి గదికి బయట విషయాలపై కూడా చర్చ చేసి వారి హృదయాలను చేరుకోవాలి అనుకునేవారాయన. గుజరాతీలో మొదటిగా ఒక చిన్న పుస్తకం రాశారు. అటువంటి పుస్తకాన్ని ఎవరూ చదవరు అని ప్రచురణకర్తలు ఎవరూ ప్రచురించేందుకు ముందుకు రాలేదు. దానితో ఆయన తల్లి పంపిన కొద్దిపాటి డబ్బుతో ఆయనే స్వయంగా ఆ పుస్తకాన్ని ప్రచురించారు. సదాచార్ అనే ఆ పుస్తకం మూడు భాషలలో 20 సార్లు పునర్ముద్రణ పొందింది.

ఆ విధంగా ఒక గణిత ఉపాధ్యాయుడిగా, ఒక గుజరాతీ రచయితగా ఆయన రెండు పడవల ప్రయాణం మొదలయ్యింది. గుజరాతీ దినపత్రికలు, మ్యాగజైన్ లలో ఆయన విస్తృతంగా రాయడం ప్రారంభించారు. “టు ది న్యూ జనరేషన్’ పేరుతో ఆయన గుజరాతీ సమాచార్ పత్రిక ఆదివారం అనుబంధంలో యువత, కుటుంబం, మతం, మనస్తత్వ శాస్త్రం, ఇతర సామాజిక సమస్యలపై కాలమ్ రాసేవారు. వాటిని పాత తరం వారే ముందుగా చదువుతారు అనేది ఆయన నమ్మకం. ఆయన రచనలు ఎంతో జనాదరణ పొంది తర్వాత రోజుల్లో పుస్తకాలుగా ప్రచురించబడ్డాయి. అయితే తన అసలు సబ్జెక్టు అయిన గణితాన్ని మాత్రం ఆయన విడువలేదు. తన సహోద్యోగులతో కలిసి గుజరాతీలో వరుసగా ఎన్నో గణిత టెక్స్ట్ పుస్తకాలను రాశారు. రాబోయే తరాల గుజరాతీ విద్యార్థులంతా అందుకు కార్లోస్ ని ఎప్పటికీ గుర్తుంచుకుంటారు.

అయితే ఫాదర్ వాలెస్ తన రచనల ద్వారా మాత్రమే గుజరాతీలకు చేరువ కాలేదు. ఒక సంచీ భుజానికి తగిలించుకుని సైకిల్ తొక్కుకుంటూ నగరం అంతా తిరిగే ఆయన గురించి అక్కడ తెలియని వారు లేరు. అహ్మదాబాద్లో ఎక్కడ ఎవరు ఉంటారు, వారి జీవితం, వారి స్వభావాలు, మనస్తత్వాలు, నమ్మకాలు, ఆచారాలు అన్నీ ఆయనకు క్షుణ్ణంగా తెలుసు. పాత నగరంలోని ఎన్నో కుటుంబాలతో కలిసి ఆయన నివసించారు. “ఏదో ఒక ఇంటిలో వారితో కలిసి ఉంటూ, రెండు పూటలా వారు తినే శాకాహారాన్ని, పడుకోవడానికి ఒక పాత చాపను పంచుకుంటూ, వారి ఆశీర్వాదాలు పొందుతూ, వారి బాధలు తెలుసుకుంటూ జీవించాను. అక్కడి నుండి సైకిల్ తొక్కుకుంటూ కళాశాలకు వెళ్లి బోధన చేయడం, తిరిగి అక్కడికి చేరుకోవడం, కొన్నాళ్ళకి మరొక ఇంటి తలుపు తట్టడం ఇలా దాదాపు పది సంవత్సరాలు జీవించగలిగాను అంటే అది భారతదేశంలో మాత్రమే సాధ్యం” అని రాసారు ఆయన.

అలా 22 సంవత్సరాల పాటు ఆ నగరంలో గడిపిన ఆయన ఇక శేష జీవితం అక్కడే అనుకున్నారు. అయితే విధి మరోలా తలచింది. 90 ఏళ్ళ ఆయన తల్లి ఆ వయసులో తన కొడుకుతో ఉండాలని కోరుకుంది. రెండవ ఆలోచన లేకుండా మాడ్రిడ్ కు చేరుకొని తన 101 వ ఏట ఆమె మరణించే వరకూ అక్కడే ఉన్నారు. తర్వాత ఇంగ్లీష్ లో, స్పానిష్ లో, గుజరాతీలో తన రచనలను కొనసాగిస్తూ విస్తృతంగా ప్రయాణాలు చేశారు. 1999 లో తన 74 ఏళ్ళ వయసులో ఒక కంప్యూటర్ కొనుక్కుని స్పానిష్ లో ఒక వెబ్సైటు ను కూడా ప్రారంభించారు.

ఆ తర్వాత ఫాదర్ వాలెస్ మాడ్రిడ్ లోనే నివసించినప్పటికీ 2015 లో ఒకసారి తిరిగి అహ్మదాబాద్ వచ్చారు. అక్కడి ప్రజలు ఆయనను ఎంతో ప్రేమతో స్వాగతించి ఆదరించారు. 2020 నవంబర్ 9 న ఫాదర్ వాలెస్ మాడ్రిడ్ లో కన్ను మూసారు.

ఆయన మరణం తర్వాత అయినా ఆయన చేసిన కృషిని, ఆయన స్ఫూర్తిని గుర్తుంచుకుని ఆయనను పద్మశ్రీ పురస్కారంతో గౌరవించడం నిజంగా హర్షణీయం.

Translated from Mamata’s piece

శీతవేళ : Winter is Coming

స్టార్క్స్ లాగా నేను అంతులేని రాత్రుల గురించే, గడ్డ కట్టించే చలి గురించో భయపడనవసరం లేదు. గోడలు బద్దలు కొట్టుకుని వచ్చే భయంకరమైన జీవుల గురించో, వైట్ వాకర్స్ గురించో కూడా ఆందోళన పడనవసరం లేదు.

కానీ ఈ చలికాలం చర్మాన్ని తేమగా ఎలా ఉంచుకోవాలన్నది మాత్రమే నాకున్న ఆందోళన.

ఈ రోజుల్లో ఏదైనా ఒక షాప్ లోకి వెళ్ళానంటే అక్కడున్న రకరకాల క్రీములు నన్ను అయోమయంలో పడేస్తాయి. మా చిన్నతనంలో ఇలాంటి పరిస్థితి లేదు. అప్పుడు అందుబాటులో ఉన్నది  ఒకటే రకం. అది కోల్డ్ క్రీం. ఇంకా చెప్పాలంటే పాండ్స్ కోల్డ్ క్రీం. దానినే ముఖానికి, చేతులకు, కాళ్ళకి బయటకి కనిపించే శరీర భాగాలన్నిటికీ రాసుకునేవాళ్ళం. మరీ చర్మం ఎక్కువగా పొడిబారిపోతే వాసెలిన్ వాడేవాళ్ళం. పగిలిన పెదాలకు కూడా అదే మందు. మా తమిళ కుటుంబాలలో వారానికి ఒకసారి నూనె రాసుకుని స్నానం చేసే ఆచారం ఉంది. నువ్వుల నూనెను చర్మంలోని ప్రతి రంధ్రంలోకి, పొరలోకి ఇంకిపోయేలా నిర్దాక్ష్యణంగా శరీరంపై మర్దన చేసి కొంతసేపు ఆగి శనగపిండి తోనో, శీకాయ పొడితోనో స్నానం చేసేవాళ్ళం.

అమాయకంగా, సాధారణంగా జీవించిన రోజులు అవి. వేరే రకాల క్రీములు, లోషన్లు, కషాయాల గురించి ఏ మాత్రం అవగాహన ఉండేది కాదు. కానీ ఒక్క క్రీం గురించి మాత్రం మా హృదయాలు తపించేవి. అది వాడడం మాకు కలలో మాత్రమే సాధ్యమయ్యేది. నేరుగా దానిని చేతులతో తాకింది చాలా అరుదైన సందర్భాలలో మాత్రమే. దాని ఖరీదు ఎక్కువా లేక మరేదైనా కారణమా అన్నది నాకు సరిగా జ్ఞాపకం లేదు. లేదంటే బహుశా అది మాయిశ్చరైజింగ్ క్రీం గా కాక కేవలం బ్యూటీ క్రీం గా మాత్రమే చూడబడేదేమో. (ఈ మధ్యనే ఈ ఆఫ్ఘన్ క్రీం ఒక ఫెయిర్ నెస్ క్రీం అని ఎక్కడో చదివాను కానీ ఆ రోజుల్లో దానిని అలా పరిగణించిన జ్ఞాపకం లేదు). అప్పటి మా మధ్య తరగతి కుటుంబాల తల్లులు విధించే రకరకాల ఆంక్షల మధ్యలో నా పసి హృదయం ఆ ఆఫ్ఘన్ స్నో క్రీం కోసం పరితపించిన జ్ఞాపకం మాత్రం పదిలంగా ఉంది.

అది ఇప్పుడు మార్కెట్ లో లభిస్తుందో లేదో నాకు తెలియదు కానీ తెల్లగా మెరుస్తూ, పట్టులా మెత్తగా ఉండే ఆ క్రీం అరుదైన సువాసనతో నీలం రంగు గాజు సీసాలో లభించేది. అప్పట్లో అందుబాటులో ఉన్న కాస్మెటిక్స్ అన్నింటిలో బహుశా ఇదే అత్యంత అరుదైన విదేశీ క్రీం అనుకుంటాను.

ఈ మధ్య ఎందుకో ఈ ఉత్పత్తి గురించి తెలుసుకోవాలనిపించి ఈ క్రీం కి సంబంధించిన అనేక వ్యాసాలు చదివితే ఒక అసాధారణమైన ఆత్మనిర్భర కథ నాకు కనిపించింది.

రాజస్థాన్ కు చెందిన ఇబ్రహీం సుల్తానాలీ పఠాన్వాలా ఇరవై శతాబ్దం తొలినాళ్ళలో బతుకుతెరువు కోసం ముంబైకు వచ్చాడు. ఒక అత్తర్లు తయారు చేసే వ్యక్తి దగ్గర అతనికి పని దొరికింది. అతని దగ్గరే రకరకాల సువాసనలతో అరుదైన అత్తరులు తయారు చేయడం నేర్చుకున్నాడు. కొన్నాళ్ళకి తానే స్వయంగా ఒక చిన్న వ్యాపారం ప్రారంభించాడు. అతని మొదటి ఉత్పత్తి ‘ఒట్టో దునియా’ అనే తల నూనె. అది కొంత విజయవంతం కావడంతో తన స్వంత ఆఫీస్ ను, ల్యాబ్ ను ఏర్పాటు చేసుకున్నాడు.

1909 లో మెస్సర్స్ ఈ.ఎస్.పఠాన్వాలా సంస్థ స్థాపితమయ్యింది. ఈ కంపెనీ తల నూనెలను, అత్తరులను అమ్ముతుండేది. వాటిలో కొన్ని వారు స్వయంగా తయారుచేసినవి. కొన్ని విదేశాల నుండి దిగుమతి చేసుకున్నవి. అప్పటి భారతీయ ధనిక కుటుంబాలలో, బ్రిటిషర్లలో ఈ సంస్థకి అనేకమంది కస్టమర్లు ఉండేవారు. అయితే ఈ విజయంతో అతను సంతృప్తి చెందలేదు. ఇంకా నేర్చుకోవాలనే తపనతో యూరప్ కు వెళ్ళాడు. అతనికి వచ్చిన ఇంగ్లీష్ అంతంతమాత్రమే. కానీ నిబద్ధత, నేర్చుకోవాలనే తపన అతనికి కొత్త ద్వారాలు తెరిచింది. స్విట్జర్లాండ్ కు చెందిన లియోన్ గివాయుడాన్ తో అతనికి పరిచయం లభించింది. ఆయన సుగంధ రసాయనాల తయారీలో ప్రపంచంలోనే ప్రధమ స్థానంలో ఉన్న వ్యాపారవేత్త. ఆయన మార్గదర్శకత్వంలో, యూరప్ లో పొందిన శిక్షణతో పఠాన్వాలా స్వయంగా ఒక ఫార్ములా తయారు చేసాడు. తర్వాత కాలంలో అది భారతదేశంలో అత్యంత ప్రముఖమైన కాస్మెటిక్ క్రీముగా ప్రసిద్ధి చెందింది.

అతను భారతదేశానికి తిరిగివచ్చి బైక్కుల్లా లో ఒక ఫ్యాక్టరీ స్థాపించి ఈ క్రీం ను తయారు చేయడం మొదలుపెట్టాడు. సీసాలు జర్మనీ నుండి, లేబుల్స్ జపాన్ నుండి దిగుమతి చేసుకునేవాళ్ళు. ఆ సమయంలో ఆఫ్ఘనిస్థాన్ రాజు జహీర్ భారతదేశం సందర్శన సందర్భంగా ఇక్కడి ఔత్సాహిక వ్యాపారవేత్తలు కొందరిని కలవాలనుకున్నారు. వారిలో పఠాన్వాలా కూడా ఒకరు. ఆయన ఆ రాజుకు తన ఉత్పత్తులన్నీ కలిపి ప్యాక్ చేసి బహుమతిగా ఇచ్చారు. వాటిలో ఇంకా పేరు కూడా పెట్టని ఈ క్రీం కూడా ఉంది. ఆఫ్ఘన్ రాజు ఆ సీసా మూత తీసి పట్టులా మృదువుగా, తెల్లగా ఉన్న ఆ క్రీం ను చేతిలోకి తీసుకుని దాని పరిమళాన్ని ఆస్వాదించి దీనిని చూస్తే నాకు మా ఆఫ్ఘన్ మంచు గుర్తుకువస్తుంది అన్నారట. పఠాన్వాలా వెంటనే అయితే నేను దీనికి ఆఫ్ఘన్ స్నో అనే పేరు పెట్టుకోవచ్చా అని అడిగితే అందుకు ఆ రాజు అంగీకరించారు. అలా 1919 లో (100 ఏళ్ళు దాటినట్లు) ఆఫ్ఘన్ స్నో క్రీం మార్కెట్లోకి విడుదల చేయబడింది. 

అది ఎంతో విజయవంతమైంది కానీ స్వదేశీ ఉద్యమం సమయంలో కొన్ని కష్టాలను ఎదుర్కొంది. దాని సీసా, లేబుల్స్ విదేశాల నుండి దిగుమతి చేయబడినవి కావడంతో ఆ ఉత్పత్తిని కూడా విదేశీ ఉత్పత్తిగా పరిగణించి విదేశీ వస్తు బహిష్కరణ కాలంలో బహిష్కరించబడిన విదేశీ వస్తువుల జాబితాలో ఈ క్రీం ను కూడా ఉంచారు. ఇది పూర్తిగా స్వదేశీ ఉత్పత్తి అని, బైక్కుల్లా లో ఉత్పత్తి జరుగుతుందనీ, దీనిపై బహిష్కరణను నిలిపివేయాలని కోరుతూ పఠాన్వాలా మహాత్మా గాంధీకి స్వయంగా ఉత్తరం రాశారు. ఆఫ్ఘన్ స్నోను బహిష్కరించడం ఒక తప్పిదం అనీ, నిజానికి అంత మంచి ఉత్పత్తి భారతదేశంలో తయారు అవుతున్నందుకు తాను గర్వపడుతున్నానని, తాను ఈ ఉత్పత్తికి పూర్తి మద్దతు తెలుపుతున్నానని మహాత్మా గాంధీ తన పత్రికలో రాశారు.

ఈ క్రీం గురించిన విశేషాలు తెలుసుకున్నాక ఇది కావాలనే కోరిక మరింత పెరిగింది. నాకు ఒక అద్భుతమైన కథను పరిచయం చేసిన ముదురు నీలం రంగు సీసాలో తేలికగా మృదువుగా మెరిసిపోతున్న తెల్లని మంచు కోసం ఎంత చెల్లించేందుకైనా సిద్ధంగా ఉన్నాను.

ఎన్నో అవరోధాలను అధిగమించి, నూతన ఆవిష్కరణలకు తెరతీసి, వందల ఏళ్ళ నాటి జ్ఞాపకాలను మేల్కొలిపే ఉత్పత్తులను రూపొందించిన ఇటువంటి అద్భుతమైన వ్యక్తుల జీవిత చరిత్రలను చదివి వారు ఎలా విజయం సాధించగలిగారు, సాధించిన దానిని ఎలా నిలుపుకోగలిగారు, ఎందుకు నిలుపుకోలేకపోయారు వంటి విషయాలు తెలుసుకోవాలనే కోరిక కూడా మరింత పెరిగింది. 

Translated by Bharathi Kode from Meena’s piece