ఒక ఉపాధ్యాయుని పగటికల: Divaswapna

మొన్ననే మనం ఉపాధ్యాయ దినోత్సవం జరుపుకున్నాం. ఈ సందర్భంగా విద్య, పాఠశాలలు, గురువుల పాత్ర వంటి ఎన్నో అంశాల మీద విస్తృతంగా చర్చలు జరిగాయి. ఆదర్శవంతమైన విద్యా వ్యవస్థ ఎలా ఉండాలి అనే అంశంపై ఎన్నో కాల్పనిక కథలు, నిజజీవిత గాధలు, విధాన పత్రాలు, మరెన్నో పుస్తకాలు వస్తూనే ఉన్నాయి. వీటన్నింటిలోనూ ఉపాధ్యాయుడే కీలకం. నూతన జాతీయ విద్యా విధానం 2020 కూడా “విద్యా వ్యవస్థలో ఎటువంటి ప్రాధమిక సంస్కరణలు చేపట్టాలన్నా ఉపాధ్యాయులే కేంద్రంగా ఉండాలి. రాబోయే తరాలను తీర్చిదిద్దే గురువులకు సమాజంలో తగినంత గౌరవం, గుర్తింపు ఉండేలా అన్ని స్థాయిలలో ఉపాధ్యాయుల పాత్రను మెరుగుపరచాల్సి ఉంది” అని అభిప్రాయపడింది. 

ఈ నూతన విద్యా విధానం ప్రకారం “ఒక మంచి విద్యా సంస్థ అంటే అందులోని ప్రతి విద్యార్థి తాను ముఖ్యమైనవారిగా, తమకు తగినంత భద్రత, సంరక్షణ ఉన్నట్లు భావించగలగాలి. నేర్చుకునేందుకు తగిన వాతావరణం ఉండాలి. అనేకరకాల అనుభవాలను పాఠశాల విద్యార్థులకు అందించగలగాలి. విద్యార్థులు మెరుగ్గా నేర్చుకునేందుకు తగిన మౌలిక వసతులు, వనరులు పాఠశాలలో ఉండాలి” .

విద్యా విధానం కొత్తదే కానీ ఈ కల ఈ నాటిది కాదు. ఎన్నో సంవత్సరాలుగా విద్యావేత్తలు మన విద్యా వ్యవస్థలో సమూలమైన మార్పులను కోరుకుంటూ ఎన్నో కలలు కంటూనే ఉన్నారు. ఈ కలే దాదాపు వందేళ్ళ క్రితం గుజరాత్ కు చెందిన ఒక యువ ఉపాధ్యాయుడిని ఒక ఆదర్శ ఉపాధ్యాయునిగా తీర్చిదిద్దింది. అతనే గిజుభాయ్ బధేక.

విద్యా బోధనలో ఎన్నో వినూత్న ప్రయోగాలు చేసిన గిజుభాయ్ పిల్లలు వాటికి ఎలా స్పందిస్తున్నారో నిశితంగా పరిశీలించేవారు. ఉపాధ్యాయులు, తల్లిదండులు పిల్లలతో వ్యవహరించే పద్ధతులు ఒకే విధంగా ఉన్నట్లయితే తాను ప్రయత్నించిన బోధనా విధానాలు మరింత మెరుగ్గా పనిచేస్తాయని కూడా ఆయన అర్ధం చేసుకున్నారు. ఆయన చేసిన ప్రయోగాలు, పరిశీలనలు, ఆయన కన్న కలలు అన్నీ “దివాస్వప్న” అనే పుస్తకంలో పొందుపరిచారు. ఈ పుస్తకం తెలుగులో పగటికల పేరుతో అనువదించబడింది. 1931 లో తొలిసారిగా ప్రచురించబడిన ఈ దివాస్వప్న పుస్తకం లక్ష్మిశంకర్ అనే ఉపాధ్యాయుడు విద్యా బోధనలో చేసిన వినూత్న ప్రయత్నాలను వివరించే కాల్పనిక కథ. నిజానికి ఇది గిజుభాయ్ స్వానుభవాల ఆధారంగా రాసిన కథే.

కథాకాలం చూస్తే దేశం బ్రిటిష్ వారి పరిపాలనలో ఉన్న కాలం. నిర్దేశించిన పాఠ్యప్రణాళికతో, సరైన మార్కులు పొందని వారికి దారుణమైన శిక్షలు అమలు జరుగుతూ బ్రిటిష్ అధికారుల పర్యవేక్షణలో మూసపద్ధతిలో బోధన జరుగుతూ ఉండేది. కానీ ఎటువంటి పరిస్థితులలో అయినా లక్ష్మిశంకర్ వంటి దార్శనికులు పుడుతూనే ఉంటారు. ఈ యువ ఉపాధ్యాయుడు విద్యా బోధనలో తాను చేసిన నూతన ప్రయత్నాలను స్వయంగా వివరించే పుస్తకమే దివాస్వప్న.

లక్ష్మిశంకర్ యువకుడు. మంచి విద్యా వ్యవస్థ ఎలా ఉండాలో ఆదర్శవంతమైన ఆలోచనలు కలవాడు. బ్రిటిష్ అధికారిని కలిసి తన ఆలోచనలను అమలు చేసేందుకు ఏదైనా ఒక పాఠశాలలో వినూత్నంగా బోధించే అవకాశం ఇవ్వమని కోరాడు.

అతని ఆలోచనలు విన్న ఆ అధికారి మొదట నవ్వుతాడు. కానీ తర్వాత కొద్దిగా సంకోచిస్తూనే ఒక పాఠశాలలో నాలుగవ తరగతి పిల్లలకు తాను అనుకున్న పద్ధతిలో బోధన చేసేందుకు అనుమతిస్తాడు. అయితే ఏడాది చివరిలో లక్ష్మిశంకర్ విద్యార్థులు కూడా మిగిలిన అందరు పిల్లలలాగే పరీక్షకు హాజరయ్యి మంచి ఫలితాలు సాధించాల్సి ఉంటుందని షరతు విధిస్తాడు.

లక్ష్మిశంకర్ ఆ సవాలును స్వీకరిస్తాడు. అనేక ఆలోచనలు, కలలతో నాలుగవ తరగతిలో అడుగుపెడతాడు. అరుచుకుంటూ, కొట్టుకుంటూ, పరుగులు పెడుతూ రౌడీలలా ప్రవర్తిస్తున్న పిల్లలతో చేపల మార్కెట్ లా ఉన్న ఆ తరగతిని చూసి నిర్ఘాంతపోతాడు. తన పగటికలను నిజం చేసుకోవాలంటే ముందుగా ఏదైనా చేసి ఈ పిల్లల మనసులలో స్థానం సంపాదించుకోవాలి అనుకుంటాడు.

తర్వాత రోజు తన తొలి తరగతిని పిల్లలకు ఒక కథ చెప్పడంతో ప్రారంభిస్తాడు. కథ ఆసక్తిగా ఉండడంతో పిల్లలు చాలా శ్రద్ధగా, నిశ్శబ్దంగా వినడం మొదలు పెడతారు. నిజానికి వారు కథలు ఆపేసి ఇంటికి వెళ్ళడానికి కూడా ఇష్టపడరు. తర్వాత పది రోజులూ ఆయన తరగతులు కథలతోనే గడిచిపోతాయి. పాఠ్యఅంశాలు బోధించకుండా ఇలా కథలతో కాలక్షేపం చేస్తున్నందుకు అధికారులు అతనిని ప్రశ్నిస్తే ఈ కథల ద్వారా ముందు పిల్లల ప్రవర్తనలో మార్పు తీసుకు వచ్చి క్రమశిక్షణను అలవాటు చేస్తున్నాను. వారికి చదువు పట్ల ఆసక్తి కలిగేలా స్ఫూర్తినిస్తున్నాను. వారికి సాహిత్యం, భాషానైపుణ్యాలను పరిచయం చేస్తున్నాను అని చెబుతాడు.

అతను ఆశించనట్లుగానే పిల్లలలో చదువు పట్ల ఆసక్తి పెరుగుతుంది. తాము విన్న కథలను వారు ఇతరులతో పంచుకునేవారు. తర్వాత లక్ష్మిశంకర్ తన తరగతిలో ఒక చిన్న లైబ్రరీ ఏర్పాటు చేస్తాడు. తమ పాఠ్య పుస్తకాలు తప్ప వేరే పుస్తకాల మొహం చూడని పిల్లలు వాటిని ఆసక్తిగా తిరగేయడం మొదలుపెడతారు.

పిల్లలలో మరింత క్రమశిక్షణ, పద్ధతి, జట్టుగా ఉండే గుణాలను అలవాటు చేసేందుకు లక్ష్మిశంకర్ వారిని క్రీడల వైపు ప్రోత్సహిస్తాడు.

అయితే పిల్లలను ఉతికిన బట్టలతో, తల చక్కగా దువ్వి, గోళ్లు కత్తిరించి శుభ్రంగా బడికి పంపించమని తల్లిదండ్రులను ఒప్పించడం అతనికి సవాలుగా మారుతుంది. తల్లిదండ్రులతో పాటు విద్యాశాఖ అధికారులు కూడా పిల్లల వ్యక్తిగత పరిశుభ్రత పాఠశాలకు సంబంధించిన విషయం కాదని అతనిని విమర్శిస్తారు. అయితే శుభ్రంగా, పద్దతిగా ఉండడమే పిల్లలు నేర్చుకోవాల్సిన తొలిపాఠం అని లక్ష్మిశంకర్ విశ్వాసం.

అతని ఆశయాలు, ఆదర్శాలు, పిల్లలపట్ల అతని నిబద్ధత ఇతరుల కన్నా భిన్నమైనవి. తన ప్రయత్నాలలో అన్ని వర్గాల వారి నుండి ఎన్నో సమస్యలు ఎదుర్కొంటాడు. విద్యార్థులతో, తోటి ఉపాధ్యాయులతోనే కాదు. పిల్లల తల్లితండ్రులతో కూడా అతను ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటాడు. “పిల్లలకు పుస్తకాలలో ఉన్న చదువు మాత్రమే చెప్పాలి అనేది వారి ఉద్దేశం. నేను ఇచ్చే సంజాయిషీలు వారికి రుచించేవి కాదు” అంటాడు లక్ష్మిశంకర్.

తోటి ఉపాధ్యాయులు కూడా అతనిని దారితప్పిన వ్యక్తిగా భావించేవారు. “నా సహోద్యోగులు నా మీద విశ్వాసం లేదు. నా ఆలోచనలు అన్నీ ఆచరణ సాధ్యమైనవి కాదని వారి అభిప్రాయం. అంతేకాక నాకున్న అనుభవం తక్కువ. నాకు వారు బోధిస్తున్న పద్ధతులు, విధానాలపై విశ్వాసం లేదు. నేను పిల్లలను పాడు చేస్తున్నాను అనేవారు. నేను వాళ్లకి కథలు చెప్పడం తప్ప బోధన చేయననీ, ఆటలు ఆడుకోమని వారి విలువైన పఠన సమయాన్ని వృధా చేస్తున్నానని విమర్శించేవారు”

“అయితే నేను సరైన దారిలోనే ఉన్నానని నా నమ్మకం. ఈ కథలూ, ఆటలే సగం చదువు. మిగిలిన సగాన్ని ఎలా బోధించాలో నాకు తెలుసు”

“పై అధికారులకు ఫలితాలు వెంటనే కనపడాలి. లక్ష్మిశంకర్ కు అనుమతి ఇచ్చిన అధికారి కొంచెం అసహనం వ్యక్తం చేస్తాడు. అతని సమస్యలు అతనివి. అతను తన పై అధికారులకు సంజాయిషీ ఇవ్వాలి. వారి మెప్పు పొందాలంటే ఫలితాలు తొందరగా చూపించాలి. నాకు ఎంత మద్దతు ఇవ్వాలనుకున్నా అతని పరిమితులు అతనికి ఉన్నాయి”

ఈ సమస్యలు వేటికీ వెరవకుండా లక్ష్మిశంకర్ మొదటి మూడునెలలు ఇదే పద్ధతి కొనసాగిస్తాడు. మూడవ నెలలో చిన్నగా తరగతి పాఠ్య ప్రణాళిక పైన దృష్టి పెడతాడు. పిల్లలు అన్ని సబ్జెక్టు లలో ప్రతిభ చూపించాల్సి ఉంటుంది కాబట్టి ఒక్కో సబ్జెక్టు కు ఒక్కో పద్ధతి అవలంభిస్తాడు. భాషా  నైపుణ్యాలు మెరుగుపరిచేందుకు రకరకాల కథల పుస్తకాల నుండి డిక్టేషన్ ఇవ్వడం; చరిత్రను కథల రూపంలో చెప్పడం; బట్టీ చదువులు కాకుండా నేర్పినవి గుర్తు పెట్టుకునేందుకు వాటిని నాటకాల రూపంలో ప్రదర్శించడం; పదాలతో చిన్న చిన్న ఆటలు ఆడించడం ద్వారా గ్రామర్ నేర్పించడం; పజిల్స్, పొదుపు కథల ద్వారా విషయాలను పరిచయం చేయడం; క్షేత్ర పర్యటనలు, సందర్శనల ద్వారా భూగోళ శాస్త్రం, జీవశాస్త్రాల పరిచయం వంటివి లక్ష్మిశంకర్ అవలంభించిన విధానాలు.

ఏడాది గడిచేకొద్దీ లక్ష్మిశంకర్ ఇంకా ఎన్నో కొత్త పద్ధతులను ప్రయత్నిస్తాడు. టెర్మినల్ పరీక్షలలో అతని విద్యార్థులు మంచి ఫలితాలు సాధిస్తారు. తోటి ఉపాధ్యాయులు కూడా మార్పును గమనిస్తారు కానీ ఇంకా వారి సందేహాలు వారికున్నాయి. లక్ష్మిశంకర్ కు డబ్బు అవసరం లేదనీ, అతని ఆలోచనలన్నీ అతను చదివే ఇంగ్లీష్ పుస్తకాలలోవి  అనీ, ఇటువంటి ప్రయోగాలు చేసేందుకు అతనికి తగిన తీరిక, సమయం ఉన్నాయి కాబట్టి అతను ఇవన్నీ చేయగలుగుతున్నాడనీ వాళ్ళ అభిప్రాయం. అయితే లక్ష్మిశంకర్ అందుకు అంగీకరించడు. ఇంగ్లీష్ వచ్చినంత మాత్రానే విజయం రాదని చెబుతాడు. అది కేవలం ఒక సాకు మాత్రమే అనీ, కొత్త మార్గాన్ని అవలంభించాలనే తపన ఉంటే ఏదైనా సాధ్యమే అనీ అంటాడు. ఒక లక్ష్యాన్ని నిర్దేశించుకున్న వ్యక్తికి మార్గం తప్పకుండా దొరుకుతుందని అంటాడు.

ఏడాది చివరికి వచ్చేసరికి విద్యాశాఖాధికారి నాలుగవ తరగతి పిల్లలలో మార్పును చూడగలుగుతాడు. వారి మార్కులలోనే కాదు, వారి ప్రవర్తన, శుభ్రత వంటి అంశాలలో కూడా. మొత్తం తరగతిని తర్వాత తరగతికి ప్రమోట్ చేయమంటాడు. అయితే లక్ష్మిశంకర్ మాత్రం అందుకు ఒప్పుకోడు. కొంతమంది పిల్లలలో ఇంకా తాను ఆశించిన మార్పు రాలేదనీ, అందుకు కారణం వారికి చదువు రాకపోవడం కాదనీ, వారికి వచ్చే చదువును పాఠశాల బోధించలేకపోవడమే అనీ అంటాడు. వారికి ఆసక్తి ఉన్న విషయాలను పాఠశాల బోధించడం లేదు అని అతని అభిప్రాయం.

ప్రతిభ చూపించిన విద్యార్థులకు ఏటా ఇచ్చే 125 రూపాయిల ప్రోత్సాహక బహుమతిని ఆ ఏడాది పాఠశాల లైబ్రరీ కోసం ఉపయోగించాలని నిర్ణయిస్తారు.

పాఠశాల వార్షికోత్సవంలో విద్యాశాఖాధికారి ఇలా అంటాడు. “ఈ టీచర్ గతసంవత్సరం తన అభ్యర్ధనతో నా దగ్గరకి వచ్చినప్పుడు, నేను ఇతనిని ఒక మూర్ఖుడు అనుకున్నాను. చాలా మందికి కొత్త ఆలోచనలు ఉంటాయి కానీ అవి ఆచరణలో పెట్టాల్సి వచ్చేసరికి అమలు చేయలేక పారిపోతారు. ఆ ఉద్దేశంతోనే నేను అతనికి అనుమతి ఇచ్చాను తప్ప అతను చెప్పినవాటిపై నమ్మకంతో కాదు. అయితే అతను సాధించిన విజయం చూసాక నా అభిప్రాయం మార్చుకున్నాను. అతను నా ఆలోచనలను మార్చాడు.”

మన విద్యావ్యవస్థ ఎలా ఉండాలి, మన పిల్లలను ఎలా తీర్చిదిద్దాలి అని మనం కలలు కంటామో వాటికి ప్రతిరూపమే ఈ దివాస్వప్న. ఆ కలలను నిజంచేసి చూపించిన ఒక ఉపాధ్యాయుడి కథ. గత శతాబ్ద కాలంలో విద్యా బోధనా విధానాలపై వచ్చిన పుస్తకాలలో దివాస్వప్న ఎప్పడూ ముందు స్థానంలో నిలుస్తుంది. 1931 లో గుజరాతీ భాషలో మొదటి సారి ప్రచురించబడిన ఈ పుస్తకాన్ని నేషనల్ బుక్ ట్రస్ట్ 11 భారతీయ భాషలలోకి అనువాదం చేసి ప్రచురించింది.

Post 34

Based on a piece by Mamata

గురుపూజోత్సవం: Celebrating the Teacher

సెప్టెంబర్ ఐదవ తేదీని మనదేశంలో ఉపాధ్యాయ దినోత్సవంగా జరుపుకుంటామని మనందరికీ తెలిసిందే. ఆ రోజున మనకి చదువు నేర్పించి స్ఫూర్తినిచ్చిన గురువులను గుర్తుచేసుకుని, అవకాశం ఉంటే గౌరవించుకుంటూ ఉంటాము. పసి హృదయాలమీద, జీవితాలమీద తమదైన ముద్ర వేసిన ఎందరో గొప్ప గురువులు మనకు ఉన్నారు. వారిలో కొందరి గురించైనా పుస్తకాల ద్వారా, సినిమాల ద్వారా తెలియచెప్పే ప్రయత్నాలు కొన్ని జరిగాయి. 

అలాంటి సినిమాలలో ఒకటి ఈ మధ్యనే చూసాను. మీరందరూ తప్పకుండా చూడాల్సిన సినిమా అది అని ఖచ్చితంగా చెప్పగలను. ఎంతో దుర్భర నేపధ్యం నుండి వచ్చి వీరికి చదువు చెప్పడం కష్టం అని అందరూ తేల్చేసిన పిల్లలతో ఒక యువ ఉపాధ్యాయిని ఎలా కలిసిపోయింది, వారికి ఎలా చదువు చెప్పగలిగింది అనే విషయాలను ఎంతో అందంగా చూపించిన సినిమా ఫ్రీడమ్ రైటర్స్.

ఎరిన్ గ్రూవెల్ అనే టీచర్ తన నిజజీవిత అనుభవాలతో రాసిన ‘The Freedom Writers Diary: How a Teacher and 150 Teens Used Writing to Change Themselves and the World Around Them’ అనే పుస్తకం ఆధారంగా ఈ సినిమాను తీశారు. 1999 లో ఈ పుస్తకం ప్రచురించబడింది.

సామాజిక, ఆర్ధిక, సాంస్కృతిక వివక్ష, హింసను ఎదుర్కున్న నేపధ్యం నుండి వచ్చిన ఆఫ్రికన్ అమెరికన్ పిల్లలు, లాటిన్ అమెరికన్ పిల్లలు ఉన్న తరగతి గదిలోకి 23 ఏళ్ళ ఎరిన్ ఉపాధ్యాయురాలిగా అడుగుపెడుతుంది. వీరికి చదువు చెప్పలేం అని అందరిలాగా నిర్ధారించకుండా ఓపికగా వారితో సమయం గడిపి వారు తగినంత గౌరవం లేకపోవడం, వారిపైన ఎవరికీ వారిపైన శ్రద్ధ లేకపోవడం, విశాల ప్రపంచం పట్ల వారికి అవగాహన లేకపోవడం వంటి సమస్యలతో పోరాడుతున్నారని గ్రహిస్తుంది. వారికి ప్రపంచం పట్ల ఉన్న అవగాహనను విస్తృతం చేయాలంటే అనేక నేపధ్యాలకు చెందిన రచయితలు రాసిన పుస్తకాలను చదివించాలి అనుకుంటుంది. The Diary of Anne Frank, Zlata’s Diary: A Child’s Life in Sarajevo వంటి పుస్తకాలను వారితో చదివిస్తుంది. లాస్ ఏంజెల్స్ లోని హోలోకాస్ట్ మ్యూజియం ఆఫ్ టాలరెన్స్ కు కూడా వారిని తీసుకువెళ్తుంది. మొదట్లో పిల్లలు ఆమె మాట వినకపోయినా చిన్నగా ఆ పుస్తకాలలోని మనుషుల జీవితాలకు, తమ జీవితాలకు ఉన్న సారూప్యతను అర్ధం చేసుకుంటూ, చరిత్రను మరింత అధ్యయనం చేసేందుకు ఆసక్తి చూపిస్తారు. ఇటువంటి సమస్యలు తమకు మాత్రమే సంబంధించినవి కావు అని అర్ధం చేసుకుంటారు. ప్రతి విద్యార్థి తన గతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తు కు సంబంధించిన ఆలోచనలను వ్యాసాల రూపంలో వ్యక్తీకరించుకుంటూ ఒక పుస్తకంలో పొందుపరుచుకోమని ఎరిన్ ఆ పిల్లలందరినీ ప్రోత్సహిస్తుంది.

అన్నే ఫ్రాంక్ జీవిత చరిత్ర చదివి ఆ పిల్లలు ఎంత స్ఫూర్తి పొందుతారంటే 1994-95 లో వారంతా కలిసి చందాలు పోగుచేసుకుని అన్నే గ్రంక్ కుటుంబానికి ఆశ్రయం ఇచ్చిన డచ్ మహిళా మైప్ గైస్ ను కాలిఫోర్నియా లో తమను కలవమని ఆహ్వానం పంపుతారు. ఎరిన్ గ్రూవెల్ విద్యార్థులు నిజమైన హీరోలు అంటూ మైప్ ప్రశంసిస్తుంది. ఎరిన్ రాజీలేని ప్రయత్నాల ఫలితంగా తన మొత్తం 150 మంది విద్యార్థులూ (ఫ్రీడమ్ రైటర్స్) కూడా హై స్కూల్ చదువు విజయవంతంగా పూర్తిచేసుకుని పై చదువులకు కళాశాలలకు వెళ్తారు. వీళ్ళకి చదువు చెప్పలేం అని తేల్చివేయబడ్డ విద్యార్థులకు అది ఎంత పెద్ద విజయం!

ఆ విద్యార్థులందరూ రాసిన అనుభవాల సంకలనమే ది ఫ్రీడమ్ రైటర్స్ అనే పుస్తకం. 1960 లో అమెరికాలో మానవ హక్కులపై పని చేసిన ఫ్రీడమ్ రైడర్స్ అనే హక్కుల సంఘానికి గౌరవార్థంగా ఈ పుస్తకానికి ఆ పేరు పెట్టారు. ఎరిన్ సంకలనం చేసిన ఈ పుస్తకం ఎంతో విజయం సాధించింది. తర్వాత కాలంలో ఆమె తాను విజయవంతంగా అమలు చేసిన బోధనా పద్ధతులను మరింత విస్తృతంగా విద్యా ప్రపంచంలోకి తీసుకువెళ్లేందుకు గానూ ఫ్రీడమ్ రైటర్స్ ఫౌండేషన్ ను స్థాపించింది.

ఈ సినిమాను చూస్తున్నప్పుడు మరొక అద్భుతమైన సినిమా గుర్తు వచ్చింది. 1967 లో వచ్చిన To Sir, With Love అనే సినిమా లండన్ లో ఉపాధ్యాయునిగా పని చేసిన ఈ. ఆర్. బ్రెత్వెయిట్ జీవితానుభవాల ఆధారంగా తీసిన సినిమా. లండన్ లోని ఒక వర్కింగ్ క్లాస్ నివాస ప్రాంతానికి చెందిన వెనుకబడిన వర్గాలకు చెందిన పిల్లలు, శ్వేత జాతీయుల పిల్లలకు కలిపి ఒక నల్లజాతికి చెందిన ఉపాధ్యాయుడు బోధన చేయడంలో ఉన్న సమస్యలను ఈ సినిమా ఎంతో అద్భుతంగా చూపించింది. చదువు అంటే ఆసక్తి లేని, అనేక మానసిక సమస్యలతో బాధపడుతున్న పిల్లలకు బోధన చేసేందుకు ఈయన కూడా ఎరిన్ లాగానే పిల్లలను మ్యూజియం లకు తీసుకువెళ్లడం, వారి నిత్య జీవిత సమస్యల గురించి తరగతి గదిలో పిల్లలతో చర్చ చేయడం వంటి సంప్రదాయేతర బోధనా విధానాలను అవలంభిస్తారు. ఎరిన్, బ్రెత్వెయిట్ ఇద్దరూ కూడా వీరికి బోధన చేయలేము అని ఇతరులు చేతులెత్తేసిన సందర్భాలలో తరగతి గదులలలోకి ప్రవేశించి ఆ విద్యార్థులకు కేవలం చదువు చెప్పడమే కాకుండా వారి జీవితాలలో చెరగని ముద్ర వేస్తారు.

రెండూ కూడా ఎంతో స్ఫూర్తివంతమైన సినిమాలు. ఎక్కడైనా, ఎప్పుడైనా, ఎటువంటి సందర్భంలో అయినా ఒక్క వ్యక్తి తలుచుకుంటే ఎంతో మార్పు సాధించగలడని ఈ సినిమాలు మరొక్కసారి గుర్తుచేస్తాయి. తమ విద్యార్థుల హృదయాలపై, జీవితాలపై చెరగని ముద్ర వేస్తూ తమ జీవితాలను సార్ధకం చేసుకుంటున్న గురువులకు ప్రణామాలతో

Post 33

–Based on a piece by Mamata

ఒక జర్మన్ పట్టణం పేరు తమిళ పదంగా ఎలా మారింది? Emden

తమిళంలో “ఎందేన్” అనే ఒక పదం ఉంది. గయ్యాళి అని అర్ధం వస్తుంది. నిజానికి గయ్యాళి అనేది సరైన అర్ధం కాదేమో, తెలివైన,చురుకైన, దూకుడుగా ఉండే స్త్రీ అనవచ్చు. ఈ పదం వెనుక ఉన్న కథేమిటో ఒకసారి చూద్దాం.

స్త్రీలకే కాకుండా ఏ పనినైనా సాధించగలిగే, తమ పనులలో ఇతరుల జోక్యాన్ని, వ్యతిరేకతను సహించని వ్యక్తులకు కూడా ఈ పదాన్నివాడతారు. 

ఆ పదాన్ని పలికే విధానాన్ని బట్టి దానికి రకరకాల అర్ధాలు ఉన్నాయి. ఎవరైనా పెద్దావిడ తనకి ఇష్టమైన మేనకోడలు గురించి చెబుతూ ప్రేమగా ఈ పదం వాడింది అనుకోండి, ఆ అమ్మాయిని ఎవరూ మోసం చేయలేనంత తెలివైనది అని మురిపెంగా అన్నట్లు. అదే తనకు అంతగా ఇష్టం లేని పక్కింటామె కూతురి గురించి కొంత చిరాకుగా అన్నది అనుకోండి, ఆ అమ్మాయి సరైన ప్రవర్తన కలిగినది కాదు అని అన్నట్లు. అదే తనకు అసలు ఇష్టం లేని తన వదిన గురించి కోపంగా ఈ పదాన్ని వాడింది అనుకోండి, ఆమె చాలా కోపిష్టి, ఎవరితోనూ కలవని మనిషి, తమ కుటుంబానికి తగిన మనిషి కాదు అన్నట్లు అర్ధం.

నా చిన్నతనంలో నేను ఇది తమిళపదమే అనుకుని మా సంభాషణలలో ఎక్కువగా ఉపయోగించేదాన్ని. పెరిగి పెద్దయ్యాకనే ఈ పదం యొక్క పుట్టు పూర్వోత్తరాలు తెలిసాయి. దీని మూలం తెలుసుకున్నాక ఆశ్చర్యం కలిగింది.

emden

మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం తొలినాళ్లలో 1914 సెప్టెంబర్ 22 రాత్రి ఎందేన్ అని పిలవబడే జర్మన్ యుద్ధనౌక మద్రాస్ ఓడరేవు కు వచ్చింది. బర్మా ఆయిల్ కంపెనీ అనే బ్రిటిష్ కంపెనీకి చెందిన అనేక ఆయిల్ ట్యాంకర్లు ఆ రేవులో నిలబడి ఉన్నాయి. ఎందేన్ కమాండర్ అయిన కెప్టెన్ కార్ల్ వాన్ ముల్లర్ వాటిమీద బాంబులు వేసి, కాల్పులు జరిపాడు. కేవలం కొన్ని నిముషాలలో ఐదు ట్యాంకర్లు తగలబడి దాదాపు మూడు లక్షల యాభై వేల గాలన్ల ఇంధనం తగలబడిపోయింది.

బాంబులు, కాల్పులు, యుద్ధం, విధ్వంసంతో కూడిన ఆ రాత్రి తమిళనాడు, మద్రాస్ ప్రజలకు కాళరాత్రిగా జ్ఞాపకాలలో మిగిలిపోయింది. తర్వాతెప్పుడో కెప్టెన్ ముల్లర్ ఇలా రాశారు ” భారతీయులలో ఆసక్తిని రేకెత్తించి, ఇంగ్లీష్ వారి వ్యాపారాన్ని దెబ్బతీసి, వారి ఆధిపత్యాన్ని ప్రశ్నించేందుకే నేను ఈ బాంబుదాడి చేసాను” అని. ఆయన అలా ఆసక్తిని రేకిత్తించడంలో విజయం సాధించాడని చెప్పాలి. దాదాపు శతాబ్దం తర్వాత కూడా ఆయన నౌక “ఎందేన్” పేరు తమిళ పదజాలంలో భాగంగా మారిపోయింది.

జర్మనీ లోని ఒక పట్టణమైన ఎందేన్ పేరుని ఈ నౌకకి పెట్టారు. వాయువ్య జర్మనీ లో ఎమ్స్ నదీ పరివాహక ప్రాంతంలో ఉన్న రేవు పట్టణం. 2011 లో ఈ పట్టణం మొత్తం జనాభా 51,528.

ఈ పట్టణానికి చారిత్రకంగా అంత ప్రాధ్యాన్యత లేకపోయినా ఆ పేరుతో నిర్మించబడిన ఎందేన్ నౌకకి మాత్రం చెప్పుకోదగ్గ రక్త చరిత్రే ఉంది..జర్మన్ ఇంపీరియల్ నేవీ కోసం తయారుచేయబడిన ఈ డ్రెస్డెన్ క్లాస్ లైట్ క్రూయిజర్ లో 10.5 సెంటీమీటర్ గన్నులు ఒక పది, రెండు టార్పెడో గొట్టాలు ఉన్నాయి.

ఎందేన్ కెరీర్లో అధికభాగం చైనా కేంద్రంగా పనిచేసిన జర్మన్ తూర్పు ఆసియా స్క్వాడ్రన్ లో గడిచింది. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో దాదాపు రెండు డజన్ల ఓడలను ఎందేన్ స్వాధీనం చేసుకుంది. చెన్నై పై చేసిన దాడి మాత్రమే కాక, ఎందేన్ పెనాంగ్ పై కూడా దాడి చేసి పెనాంగ్ యుద్ధానికి కారణమయ్యింది. ఒక రష్యన్ యుద్ధనౌకని, ఒక ఫ్రెంచ్ నౌకాని కూడా ఎందేన్ విధ్వంసం చేసింది.

ఆ తర్వాత కెప్టెన్ ముల్లర్ ఎందేన్ ను కోకస్ దీవులకు తీసుకుని వెళ్ళాడు. అక్కడ కొద్దిమంది నావికుల సహాయంతో బ్రిటిష్ స్థావరాలను నాశనం చేసాడు. అక్కడ ఒక ఆస్ట్రేలియన్ యుద్ధ నౌక ఎందేన్ పై దాడి చేయగా ముల్లర్ దానిని మునిగిపోకుండా కాపాడటానికి గానూ నీటి అడుగుభాగానికి తీసుకుని పోయాడు. నౌకలో ఉన్న 376 మంది క్రూ లో మొత్తం 133 మంది ఈ దాడిలో మరణించారు. బతికి ఉన్నవారిలో చాలా మంది యుద్ధ ఖైదీలుగా పట్టుబడ్డారు. సముద్ర అలల కుదుపులకు ఎందేన్ తీవ్రంగా దెబ్బతినడంతో 1950 లో దానిని ముక్కలుగా చేసి స్క్రాప్ కింద అమ్మివేసారు.

అనుకోకుండా ఎందేన్ పట్టణం కూడా రెండవ ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో జరిగిన బాంబు దాడిలో దెబ్బతిన్నది. 1944 సెప్టెంబర్ 6 న రాయల్ ఎయిర్ ఫోర్స్ జరిపిన దాడిలో ఈ పట్టణంలోని 80 శాతం పైగా ఇల్లు ధ్వంసం అయ్యాయి. ఆ పట్టణ ప్రజలు ఆ రోజును ఇప్పటికీ గుర్తు చేసుకుంటారు.

ఎందేన్ పదాన్ని బలమైన వ్యక్తిత్వం కలిగిన స్త్రీలను ఎత్తిపొడిచేందుకు ఒక తిట్టుగా వాడే సందర్భాన్ని గుర్తు చేసినందుకు క్షమాపణలతో

Post 32

–Based on a piece by Meena

శాస్త్ర సాంకేతిక విద్య పట్ల విక్రమ్ సారాభాయ్ దృక్పథం: Vikram Sarabhai and Science Education

మొన్న ఆగస్టు పన్నెండున డాక్టర్ విక్రమ్ సారాభాయ్ జయంతి. దేశంలో అంతరిక్ష, అణుశక్తి కార్యక్రమాలకు బీజం వేసిన దార్శనికుడిగా ఆయనను దేశం ఎప్పుడూ గుర్తుంచుకుంటుంది. స్వతంత్ర భారతదేశాన్ని శక్తివంతమైన దేశంగా మార్చాలంటే శాస్త్ర సాంకేతిక ఆవిష్కరణలు మాత్రమే అందుకు దోహదపడగలవని బలంగా నమ్మి ఇస్రో, పిఆర్ఎల్, ఐఐఎం-ఎ, ATIRA వంటి సంస్థలను స్థాపించి దేశంలో సాంకేతిక విప్లవానికి ఆయన చేసిన కృషి మరవలేనిది. శాస్త్ర సాంకేతిక విద్య మరింత విస్తృతంగా అందుబాటులోకి రావాల్సిన అవసరం గురించి ఆయన ఎంతగా తపించేవారో ఈ సందర్భంగా గుర్తుచేసుకోవాలి.

ప్రజలలో శాస్త్రీయ దృక్పధం పెంపొందించకపోతే దేశం పురోగతి చెందలేదనే స్పష్టత సారాభాయ్ కి ఉంది. దీనిని సాధించాలంటే సైన్స్ బోధన మరింత వినూత్నంగా జరగాలనీ, శాస్త్రవేత్తలు యువతతో కలిసి పని చేసి వారిలో శాస్త్రీయ దృక్పధం అలవర్చాలనీ ఆయన భావించేవారు. చిన్నతనంలో ఇంటి వద్దనే ఎంతో మంచి వాతావరణంలో విద్యాభ్యాసం చేయడం బహుశా ఆయనలో సైన్స్ బోధన పట్ల ప్రత్యేక ఆసక్తి ఏర్పడటానికి పునాదిగా పనిచేసింది అనుకోవచ్చు.

ఈ ఆసక్తి వల్లనే 1963 లో ఆయన ఫిజికల్ రీసెర్చ్ లాబరేటరీ కి చెందిన కొంతమంది శాస్త్రవేత్తలతో కలిసి సైన్స్ విద్యను సాధారణ పౌరులకు అందేలా చేసేందుకు కొన్ని ప్రయోగాలు చేశారు. ఈ తొలి ప్రయత్నాలు కొంత మంచి ఫలితాలు సాధించడంతో 1966 లో ‘కమ్యూనిటీ సైన్స్ సెంటర్’ అనే సంస్థను స్థాపించారు. దీనిని సారాభాయ్ గురువు, నోబెల్ గ్రహీత అయిన సర్ సివి రామన్ ప్రారంభించారు. ఈ ప్రారంభోత్సవ సందర్భంలోనే ఆయన ‘ఎందుకు ఆకాశం నీలంగా ఉంటుంది” అనే తన ప్రముఖ ఉపన్యాసాన్ని వెలువరించారు.

ఈ కమ్యూనిటీ సైన్స్ సెంటర్ దేశంలో ఒక వినూత్న ప్రయోగంగా చెప్పుకోవచ్చు. ఈ సంస్థ ప్రయత్నాల వల్లనే దేశంలో సైన్స్ మ్యూజియంలు పుట్టుకొచ్చాయి. డాక్టర్ సారాభాయ్ మరణం తర్వాత ఈ సెంటర్ పేరును విక్రమ్ ఎ. సారాభాయ్ కమ్యూనిటీ సైన్స్ సెంటర్ (VASCSC ) అని మార్చడం జరిగింది.

Vikram Sarabhai as a boy, with his model train

ఈ VASCSC వెబ్సైటు ప్రకారం “పాఠశాల, కళాశాలల విద్యార్థులను తమ పాఠ్య పుస్తకాల పరిధి నుండి బయటకు తీసుకువచ్చి స్వంతంత్రంగా, సృజనాత్మకంగా ఆలోచించేలా చేయడం ఈ సంస్థ ధ్యేయం. విద్యార్థులు సైన్స్, గణితాలను మరింత మెరుగ్గా, దీర్ఘకాలం గుర్తు ఉండేలా నేర్చుకునేందుకు గానూ ఎన్నో వినూత్న విధానాలను ఈ సంస్థ రూపొందించింది. విద్యార్థులు, ఉపాధ్యాయులు, పరిశోధకులు, పరిపాలకులు, సామాన్య ప్రజానీకం అందరూ కలిసి సైన్స్ ను అర్ధం చేసుకుంటూ శాస్త్రీయ దృక్పధాన్ని పెంచుకునేలా చేయడం ఈ సంస్థ లక్ష్యం.”

స్థాపించిన నాటి నుండి ఈ సంస్థ సైన్స్ ప్రదర్శనలు నిర్వహించడం, ఓపెన్ లేబొరేటరీ లను, మాథ్స్ లాబొరేటరీలను, సాంకేతిక ఆటస్థలాలను నిర్మించడం వంటి ఎన్నో వినూత్న విధానాల ద్వారా శాస్త్రీయ దృక్పధాన్ని ప్రజలలో పెంపొందించే ప్రయత్నాలు చేసింది. దేశంలో శాస్త్రీయ విద్యా కార్యక్రమానికి ఈ రోజు ఈ సంస్థే వెన్నుముకగా ఉంది. ఎంతో నాణ్యమైన విద్యా కిట్లు, వనరులను ఈ సంస్థ రూపొందించింది.

డిపార్ట్మెంట్ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ కోసం రూపొందించిన సైన్స్ ఎక్సప్రెస్ ఈ సంస్థ చేసిన అనేక వినూత్న కార్యక్రమాలలో ప్రముఖమైనది. ఎన్నో సంవత్సరాల పాటు నడిచిన ఈ సైన్స్ ఎక్సప్రెస్ ను ఇండియన్ రైల్వేస్ సహకారంతో 16 బోగీలు ఉన్న ఒక రైలులో ఏర్పాటు చేశారు. ఎన్నో శాస్త్రీయ నమూనాలను ఇందులో ప్రదర్శించారు. అక్టోబర్ 2007 లో డిపార్ట్మెంట్ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ చే ప్రారంభించబడిన ఈ రైలు దేశమంతా దాదాపు ఒక లక్ష ఇరవై రెండువేల కిలోమీటర్లు ప్రయాణించింది. 1404 రోజుల పాటు 391 ప్రాంతాలలో ఈ రైలు ప్రదర్శన జరగగా దాదాపు కోటి ముఫై మూడు లక్షల మంది దీనిని సందర్శించారు. ప్రపంచంలోనే అతి ఎక్కువమంది సందర్శించిన సైన్స్ ప్రదర్శనగా ఇది ఎంతో గుర్తింపు పొందింది. లిమ్కా బుక్ ఆఫ్ రికార్డ్స్ లో ఆరు సార్లు తన స్థానాన్ని నమోదు చేసుకుంది.

డాక్టర్ విక్రమ్ సారాభాయ్ ను గుర్తు చేసుకుంటూ ఒక సందర్భంలో మృణాళిని సారాభాయ్ ఇలా అన్నారు. “విక్రమ్ సారాభాయ్ తాను ఉద్యోగ విరమణ చేసాక పిల్లలతో, యువతతో ఎక్కువ సమయం గడిపి వారిలో శాస్త్రీయ దృక్పధాన్ని పెంపొందించే ప్రయత్నం చేస్తానని అంటుండేవారు”. అయితే ఆ కోరిక తీరకుండానే సారాభాయ్ తక్కువ వయసులోనే అకాలమరణం చెందారు. అయితే ఆయన ఏర్పాటు చేసిన కమ్యూనిటీ సైన్స్ సెంటర్ ఆ దిశగా తన ప్రయత్నాలు ఇంకా చేస్తూనే ఉంది.

P.S: ఈ వ్యాసకర్త మీనా రఘునాధన్ విక్రమ్ ఎ. సారాభాయ్ కమ్యూనిటీ సైన్స్ సెంటర్ గవర్నింగ్ కౌన్సిల్ సభ్యులలో ఒకరు 

–Based on a piece by Meena

(Post 31)

జాతీయ జెండా రూపకర్త “పింగళి వెంకయ్య”: Flagman Pingala Venkiah

ఒక యువకుడు తన దేశానికి ఎంతో దూరంగా ఉన్న విదేశీ గడ్డపై ఎవరికో సంబంధించిన యుద్ధంలో పాలుపంచుకుంటూ పోరాటం చేస్తున్నాడు. అతని పేరు పింగళి వెంకయ్య. 19 వ శతాబ్దం చివరిలో బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీ లో సైనికుడిగా దక్షిణ ఆఫ్రికాలో జరుగుతున్న ఆంగ్లో బోయర్ యుద్ధంలో పనిచేశారు వెంకయ్య. అదే సమయంలో మరొక యువకుడు అదే దక్షిణాఫ్రికాలో సత్యం, న్యాయం, స్వేచ్చ గురించి కలలు కంటూ ఎన్నో ప్రయోగాలు ప్రారంభించాడు. అతనే మోహన్ దాస్ కరంచంద్ గాంధీ.

1899 లో బోయర్ యుద్ధం ప్రారంభమైనప్పుడు గాంధీ మనసు నిజానికి స్థానిక బోయర్ల వైపే ఉన్నప్పటికీ నాటల్ బ్రిటిష్ క్రౌన్ కాలనీ సభ్యునిగా తాను బ్రిటిష్ వారికే మద్దతు తెలపవలసిన అవసరం ఏర్పడింది. దాదాపు 1100 మంది స్వచ్చంద సేవకులతో గాంధీ ఒక సేవాదళాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. ఎవరైతే తమపై ఆధిపత్యం చెలాయిస్తూ తమను అణగదొక్కుతూ ఉన్నారో వారికే సేవలందించేలా ఆ సేవా దళ సభ్యులలో గాంధీ స్ఫూర్తి నింపగలిగారు. యుద్ధక్షేత్రంలో గాయపడిన సైనికులను సురక్షిత ప్రాంతాలకు మోసుకువెళ్తూ ఈ దళ సభ్యులు ఎంతో సహాయం చేశారు.

దాదాపు ఇదే సమయంలో అప్పటికి 19 సంవత్సరాల వయసులో ఉన్న వెంకయ్య గాంధీని కలిశారు. ఆయన నిరాడంబరత, సంభాషణలలో చూపించే ఆత్మవిశ్వాసం పింగళిని ఎంతగానో ఆకట్టుకున్నాయి. వారిద్దరి మధ్య మంచి అనుబంధం ఏర్పడింది. ఆ బంధం దాదాపు అర్ధ శతాబ్దం పాటు కొనసాగింది.

Source: en.wikipedia.org

ఆఫ్రికా నుండి తిరిగి వచ్చిన తర్వాత పరాయి పాలన నుండి విముక్తి సాధించాలన్న గాంధీ స్పూర్తితో కొన్ని పోరాట సంస్థలలో చేరి ఏలూరు లో నివాసం ఏర్పరుచుకున్నారు. ఆ సమయంలో వ్యవసాయం పట్ల ఆకర్షితులై పత్తి పండించడం ప్రారంభించారు. ప్రత్తి సాగులో ఎన్నో వినూత్న ప్రయోగాలు చేశారు వెంకయ్య. అమెరికా నుండి కంబోడియన్ రకం పత్తి విత్తనాలను తెప్పించి వాటిని మన దేశపు విత్తనాలతో కలిపి వినూత్నమైన హైబ్రిడ్ పత్తి రకాన్ని రూపొందించారు. దగ్గరలో ఉన్న చెల్లపల్లి గ్రామంలో కొంత భూమిని తీసుకుని ఈ విత్తనాలతో అక్కడ సాగుచేయడం మొదలుపెట్టారు. ఈ వినూత్న పత్తి రకం 1909 లో జరిగిన వ్యవసాయ ప్రదర్శనలో ఎంతో మంది బ్రిటిష్ అధికారులను ఆకర్షించింది. రాయల్ అగ్రికల్చర్ సొసైటీ ఆఫ్ లండన్ ఆయనకు గౌరవ సభ్యత్వాన్ని అందించింది. అప్పటి నుండి స్థానికంగా ఆయనను ‘పత్తి వెంకయ్య’ అని పిలవడం ప్రారంభించారు.

వ్యవసాయంతో పాటు వెంకయ్య చదువు మీద కూడా దృష్టిపెట్టారు. కొత్త భాషలు నేర్చుకోవాలి అనుకున్నారు. ఈ ఆసక్తి వలెనే ఆయనే లాహోర్ లోని ఆంగ్లో వేదిక్ స్కూల్ కు వెళ్ళి సంస్కృతం, ఉర్దూ, జపనీస్ భాషలను నేర్చుకున్నారు. ఈ భాషలన్నింటిలోనూ ప్రావీణ్యం సాధించారు. 1913 లో ఆయన జపనీస్ భాషలో చేసిన ఒక సుదీర్ఘ ప్రసంగం ఆయనకు ‘జపాన్ వెంకయ్య’ అనే పేరును తెచ్చిపెట్టింది.

తర్వాత కాలంలో పింగళి రైల్వే సర్వీసెస్ లో గార్డుగా చేరారు. బెంగుళూరు, బళ్ళారి లలో ఆయన పోస్టింగ్. ఆ సమయంలో మద్రాస్ ప్రాంతమంతా ప్లేగు వ్యాధి వ్యాపించి ఉంది. ఆ వ్యాధికి గురై తీవ్ర ఇబ్బందులు పడుతున్నవారు దుస్థితిని చూసిన ఆయన తన ఉద్యోగాన్ని వదిలి ప్లేగు వ్యాధి నిర్మూలనా సంస్థ తరపున ఇన్స్పెక్టర్ గా కొంతకాలం పనిచేశారు.

ఆ తర్వాత స్వాతంత్రోద్యమంలో చురుకుగా పాల్గొన్నారు. భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ నిర్వహించిన అనేక సదస్సులకు హాజరయ్యారు. 1906 లో కలకత్తాలో సదస్సుకు హాజరయ్యినప్పుడు ఇంగ్లీష్ యూనియన్ జెండాను ఎగురవేయడం చూసిన ఆయన ఎంతో బాధపడ్డారు. అక్కడి నుండి తిరిగి వచ్చాక మన దేశానికి ఒక జాతీయ జెండా ఉండాలనే కొత్త ఆలోచన ఆయనలో తలెత్తింది. అనేక దేశాల జెండాలను పరిశీలించడంతో తన ప్రయత్నాన్ని ప్రారంభించారు. 1916 లో “A National Flag for India” పేరుతో ప్రచురించిన పుస్తకంలో ముఫై రకాల జెండా నమూనాలను ప్రదర్శించారు. 1916 నుండి 1921 వరకు జరిగిన ప్రతి భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ సదస్సులోనూ వెంకయ్య జెండాకు సంబంధించిన అంశాన్ని లేవనెత్తేవారు. ఈ ఆలోచనను ఎంతగానో సమర్ధించిన గాంధీ మన జెండా జాతికి స్ఫూర్తినిచ్చేదిగా, అన్ని మతాలకు ప్రాతినిధ్యం వహించేదిగా ఉండాలని సూచించారు.

1921 లో విజయవాడలో జరిగిన సదస్సులో వెంకయ్య జాతీయ జెండాల నమూనాలతో ఉన్న తన పుస్తకాన్ని గాంధీకి చూపించారు. ఆయన కృషిని, పట్టుదలను గాంధీ ఎంతగానో ప్రశంసించారు. మన జాతీయ జెండా పేరుతో యంగ్ ఇండియా లో రాసిన ఒక వ్యాసంలో గాంధీ ఇలా అన్నారు. “మన జెండా కోసం మనం త్యాగాలకు సంసిద్ధంగా ఉండాలి. మచిలీపట్టణం లోని ఆంధ్ర నేషనల్ కాలేజీ లో పని చేస్తున్న పింగళి వెంకయ్య జెండా కోసం ఎంతో కృషి చేసి అనేక నమూనాలతో ఒక పుస్తకాన్ని రూపొందించారు. జాతీయ జెండాకు ఆమోదం కోసం భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ సదస్సులలో వెంకయ్య చేసిన కృషి ఎంతో ప్రశంసనీయం. నేను విజయవాడ వెళ్ళినప్పుడు ఎరుపు, ఆకుపచ్చ రంగులతో మధ్యన అశోక చక్రం గుర్తుతో ఒక జెండాను రూపొందించమని వెంకయ్యను అడిగితే కేవలం మూడు గంటల్లో దానిని తయారు చేశారు. తర్వాత కాలంలో సత్యం, అహింసలకు చిహ్నమైన తెలుపు రంగు కూడా జెండాలో ఉంటే బాగుంటుంది అని మేము అనుకున్నాము.”

ఆ స్పూర్తితో వెంకయ్య రాత్రిoబగళ్ళు శ్రమించి మరొక జెండా రూపొందించారు. అప్పుడు వెంకయ్య రూపొందించిన ఆ జెండానే తర్వాత మన త్రివర్ణ పతాక రూపకల్పనకు బ్లూ ప్రింట్ గా మారింది. దానితో అప్పటి నుండి ఆయనకు “జెండా వెంకయ్య” అనే మరో కొత్త పేరు వచ్చింది.

1931 లో చిన్న మార్పులతో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ వెంకయ్య రూపొందించిన జెండాను ఆమోదించింది. ఆయన కల సాకారమయ్యింది. 1947 ఆగష్టు 15 న దేశానికి స్వతంత్రం రాగానే బ్రిటిష్ యూనియన్ జెండా కిందికి దిగుతుండగా మన త్రివర్ణ పతాకం సగర్వంగా పైకి ఎగిరింది.

1947 తర్వాత వెంకయ్య ప్రత్యక్ష రాజకీయాల నుండి విరమించుకుని నెల్లూరు లో స్థిరపడ్డారు. ఆ సమయంలో ఆయనకు జియాలజి పై ఆసక్తి పెరిగింది. ఆ ప్రాంతంలో దొరికే విలువైన రంగురాళ్ల పట్ల ఎంతో పరిజ్ఞానం సంపాదించారు. ఆ తర్వాత జెమోలోజీ పై దృష్టి పెట్టారు. ఆ రంగంలో ఎన్నో పరిశోధనలు చేసి, పరిశోధనా వ్యాసాలు ప్రచురించి, ప్రభుత్వానికి క్షేత్ర స్థాయి పరిశోధనల విషయంలో సలహాలు ఇచ్చే స్థాయికి వెళ్లారు. ఇక అప్పటి నుండి ఆయనకు “డైమండ్ వెంకయ్య” అనే మరొక పేరు స్థిరపడింది.

ఎన్నో ప్రత్యేక ప్రతిభా సామర్ధ్యాలు కలిగినా ఎంతో నిరాడంబరంగా జీవించిన అరుదైన వ్యక్తి పింగళి వెంకయ్య. తన చివరి రోజులను ఎంతో పేదరికంలో గడిపారు. కొత్తగా స్వతంత్రాన్ని సాధించిన ఒక దేశం తన శక్తిని, స్థాయిని తెలియచేస్తూ గర్వంతో తన జెండాను ఎగురవేస్తుండగా దాని గురించి కలలు కని, రూపకల్పన చేసిన వ్యక్తిని మాత్రం దేశం చాలా వరకు మర్చిపోయింది.

తన జీవితంలో తాను సాధించిన వాటిలో జెండా రూపకల్పనకు అత్యంత ఉన్నతమైనదిగా వెంకయ్య భావించేవారు. తాను మరణించాక తన శరీరంపై త్రివర్ణ పతాకాన్ని కప్పి చితిపై ఉంచే ముందు మాత్రం దానిని తొలగించి ఏదైనా చెట్టు కొమ్మకు తగిలించమని ఆయన కోరుకున్నారట. 1963 జులై 4 న ఆయన మరణం తర్వాత ఆయన కోరుకున్నట్లుగానే జాతీయ జెండాను ఆయన శరీరంపై ఉంచారు.

ఈ నెల మొదటిలో మన యువ ఒలింపియన్ క్రీడాకారులు విదేశీ గడ్డపై మన జెండాను ఎగరవేస్తుంటే మనం వేడుక చేసుకున్నాం. ఈ వారాంతంలో అందరం జెండాకు సగర్వంగా తలెత్తి వందనం చేయబోతున్నాం. మనకు ఇటువంటి గర్వించదగిన క్షణాలను ఇచ్చిన మన పెద్దలందరినీ గుర్తు చేసుకునేందుకు, వారికి మన కృతజ్ఞతలు తెలియచేసుకునేందుకు కూడా ఇదే సరైన సమయం.

–From a piece by Mamata

మిరప ఘాటు – Its getting hot, hot, hot

ఆ మధ్య జరిగిన ఒక వ్యవసాయ మేళా కి వెళ్ళినప్పుడు నాస్నేహితురాలు ఈ ఫోటో తీసింది. మరొక స్నేహితురాలు ఈశాన్యరాష్ట్రాలలో ట్రెక్కింగ్ కి వెళ్లి అక్కడి నుండి నాకోసం ఎంతో కారంఉండే మిరపకాయలు తెచ్చింది. వాటి ఫోటోలు మీతో పంచుకుంటూకాసేపు మిరపకాయల గురించి కూడా మీతో చర్చిద్దామని ఈ బ్లాగ్. 

సోలానాసీఏ కుటుంబానికి చెందిన జెనస్ క్యాప్సికమ్ పండ్ల జాతికిచెందినదే ఈ మిరప. క్యాప్సికమ్ అనే పదం గ్రీకు భాషలోని కాప్సిమోఅనే పదం నుండి వచ్చింది. కొరికి తినడం అని దాని అర్ధం. దీనిమూలాలు దక్షిణ అమెరికాలోని పెరు ప్రాంతంలో ఉన్నాయి అనిఅంటారు. దాదాపు ఐదు వేల సంవత్సరాలకు పూర్వమేమిరపకాయలను అక్కడ సాగు చేసేవారు.

1493 లో క్రిస్టోఫర్కొలంబస్ మిరప విత్తనాలను దక్షిణ అమెరికా నుండి స్పెయిన్ కుతీసుకుని వచ్చాడు. అక్కడి నుండి మిరప ఇక ప్రపంచమంతాప్రయాణం చేసింది. 15 వ శతాబ్దం చివరలోనో, 16 వ శతాబ్దంమొదటిలోనే పోర్చుగీసు వారు మిరపను దక్షిణ ఆసియాకుపరిచయం చేశారు. ఇప్పుడు మిరపకాయలో, వాటితో చేసిన కారమోలేకుండా మన వంటలను ఊహించగలమా

మిరపకాయల గురించి మాట్లాడుకునేటప్పుడు వాటి ఘాటునుగురించి మాటలాడుకోవడం సహజం. అయితే ఈ ఘాటును ఎలాకొలుస్తారు. మిరపకాయలలో, ఇతర మసాలా పదార్ధాలలో ఉండేఘాటును కొలిచేందుకు స్కోవిల్లే స్కేల్ అనే దానిని ఉపయోగిస్తారు. స్కోవిల్లే హీట్ యూనిట్స్ (SHU) లలో ఘాటును కొలుస్తారు. మిరపకాయలు, ఇతర మసాలా పదార్ధాలలో ఘాటు రావడానికికారణమైన క్యాప్సిసిన్ అనే ఆల్కలాయిడ్ శాతాన్ని బట్టి ఈ కొలతఉంటుంది. అమెరికాకు చెందిన ఫార్మసిస్ట్ విల్బర్ స్కోవిల్లే 1912 లోస్కోవిల్లే ఆర్గానోలెప్టిక్ టెస్ట్ పేరుతో ఆహార పదార్ధాల ఘాటునుకొలవడం ప్రారంభించారు. ఆయన రూపొందించిన స్కేల్ నుఆయన పేరుతోనే స్కోవిల్లే స్కేల్ అని పిలవడం జరుగుతుంది. మొదట్లో మనుషులు ఆహారపదార్ధాన్ని రుచి చూసి రేటింగ్ ఇవ్వడంద్వారా ఈ SHU రేటింగ్ ను నిర్ణయించేవారు. అయితే ఆ పద్ధతిలోరేటింగ్ వ్యక్తులను బట్టి మారుతూ ఉంటుంది. ఇప్పుడైతే SHU నునిర్ధారించడానికి లిక్విడ్ క్రోమాటోగ్రఫీ పద్ధతిని వాడుతున్నారు.

ప్రపంచం మొత్తంలో అన్నిటికన్నా ఘాటు ఎక్కువగా ఉండేమిరపకాయలు ట్రినిడాడ్, టొబాగో లో పండుతాయి. ట్రినిడాడ్మొరుగా స్కార్పియన్ అని పిలవబడే ఈ మిరపకు దాదాపు2009231 SHU ల ఘాటు ఉంటుంది. 

మనదేశంలో నాగాలాండ్ లో పాండే భూత్ జోలోకియా జాతిమిరపకాయలు అన్నిటికన్నా ఘాటైనవి. ప్రపంచం మొత్తంలో చూస్తేఘాటు విషయంలో ఇవి నాలుగవ స్థానంలో ఉన్నాయి. వీటి SHU  దాదాపు 1041427 గా ఉంది.

భారతదేశంలో పండే మరికొన్ని మిరప జాతుల వివరాలు చూద్దాం: 

కాశ్మీరీ మిరప: ఘాటు కన్నా రంగు బాగుంటుంది

గుంటూరు మిరప: గుంటూరు సన్నం S4 అని పిలవబడే ఈ మిరపవలెనే ఆంధ్రా వంటలకు ఆ ప్రత్యేకమైన ఘాటు, రుచి ఉంటుంది

బర్డ్స్ ఐ మిరప: దీనినే థాయ్ మిరప అని కూడా అంటారు. మనదేశంలో ఈశాన్య ప్రాంతంలో పండుతుంది. ఎంతో ఘాటుగా, ప్రత్యేకమైన రుచితో ఉంటుంది

కంథారి మిరప: కేరళలో పండే ఈ మిరప ఎండే కొద్దీ తెలుపురంగులోకి మారుతుంది. 

ముండు మిరప: తమిళనాడు, ఆంధ్ర లలో పండించే ఈ మిరపచిన్నగా, గుండ్రంగా ఉండి పలుచని పొరతో ఉంటుంది. ఇవి అంతఘాటుగా ఉండవు కానీ ఒక ప్రత్యేకమైన రుచి ఉంటుంది. 

జ్వాలా మిరప: ప్రధానంగా గుజరాత్ లో పండుతుంది

బ్యాదాగి మిరప: కర్ణాటకలో పండే ఈ మిరప పొడవుగా, పలుచగాఉంటుంది. ఎండిన తర్వాత వంకరగా ఉంటుంది. 

ఈ సారి ఎప్పుడైనా ఏదైనా రెస్టారెంట్ కు వెళ్ళినప్పుడు మీరేదోవంటల గురించి బాగా తెలిసిన వారిలా కనిపించాలనుకుంటే మీకువడ్డించిన పదార్థంలో SHU స్థాయి ఎంత అని అడిగిచూడండి.

—Based on a piece by m

ఒక నంది – కొన్ని వేరుశనగలు (Peanuts for Bulls)

దొడ్డ బసవన్న గుడి బెంగుళూరు లో ఒక ప్రసిద్ధి చెందిన దేవాలయం. దక్షిణ బెంగుళూరు లోని బసంవన్ గుడి ప్రాంతంలోని బుల్ టెంపుల్ రోడ్డు లో ఉంది ఈ గుడి. 1537 లో బెంగుళూరు నగరాన్ని నిర్మించిన కెంపెగౌడ ఈ ఆలయాన్ని కూడా నిర్మించాడు. 4. 6 మీటర్ల ఎత్తు, 6. 1 మీటర్ల పొడవు ఉన్న నిలువెత్తు ఏకశిలా నంది విగ్రహం అక్కడ కొలువై ఉంది. బహుశా ప్రపంచంలోనే అతి పెద్ద నంది విగ్రహం కావచ్చు.

గుడి గురించి మాట్లాడుతూ ఈ వేరుశనగలు ఏమిటి అనుకుంటున్నారా? నిజానికి ఎన్నో శతాబ్దాలుగా ఇది ప్రధానంగా వేరుశనగలు పండించే ప్రాంతం. కానీ కొన్ని సంవత్సరాల క్రితం సరిగ్గా వేరుశనగ పంట చేతికి వచ్చే సమయానికి ఒక ఎద్దు చేలల్లో పడి పంటను నాశనం చేస్తుండేది. రానూ రానూ రైతులకు ఇది అతి పెద్ద సమస్యగా పరిణమించింది. దానితో ఈ ఎద్దు ఆగడాలు ఆగినట్లైతే నందికి గుడికి కట్టిస్తామని రైతులంతా మొక్కుకున్నారు. ఏదో అద్భుతం జరిగినట్లు, ఆ ఏడాది నుండి ఎద్దు చేలల్లోకి రావడం ఆగిపోయింది.

అయితే గుడి దగ్గర రాసి ఉన్న ఒక శాసనంలో మరొక కథ ఉంది. ఆ కథ ప్రకారం. ఎద్దు చేలల్లో పడినప్పుడు ఒక రైతు కోపంతో ఒక రాయి తీసుకుని దానిని కొట్టాడని, అనుకోకుండా అది తగలడంతో విస్తుపోయిన ఎద్దు అకస్మాత్తుగా పరుగు ఆపి కూర్చుని రాయిలా మారిపోయినదని రాసి ఉంటుంది. ఆ తర్వాత అది పెరుగుతూనే ఉంది. దానితో భయపడిన రైతులు శివుడిని ప్రార్ధించారు. ఆ ఎద్దు పాదాల వద్ద దొరికిన త్రిసూలాన్ని దాని తలపై ఉంచగానే ఆ విగ్రహం ఎదగడం ఆగిపోయింది. తర్వాత రైతులంతా కలిసి అక్కడ ఒక చిన్న గుడిని నిర్మించారని, కెంపెగౌడ దానిని మరింత అభివృద్ధి చేసాడని ఇక్కడి స్థలపురాణం చెబుతుంది.

ఆ ఎద్దు కు కృతజ్ఞతగా దానికి ఇష్టమైన వేరుశనగలతో ఆ గుడి ప్రాంతంలో రైతులు ప్రతి ఏటా వేరుశనగల జాతరను జరుపుతారు. కార్తీక మాసంలో చివరి సోమవారం నాడు జరిపే ఈ జాతరకు ఎంతో ప్రాముఖ్యత ఉంది. మొదట్లో బెంగుళూరు చుట్టుపక్కల ప్రాంతాల రైతులే నేరుగా తమ పంటను తెచ్చి ఈ జాతరలో అమ్ముతుండేవారు. కానీ ఇటీవల కాలంలో ఇక్కడంతా దళారులే అమ్మకాలు చేస్తున్నారు. ఏడాదికి సరిపడా వేరుశనగలు కొనుక్కుని దాచుకోవడమే కాదు, వేరుశనగలతో చేసిన ఎన్నో రకాల చిరుతిండ్లు కూడా ఈ జాతరలో దొరుకుతాయి. ఉడకబెట్టినవి, వేయించినవి, మసాలా అద్దినవి ఇలా ఎన్నో రకాలలో చిరుతిండ్లు లభిస్తాయి.

రుచికరంగా ఉంటుందనే కాక శరీరానికి అవసరమైన ప్రోటీన్ ను అందించే ఒక ముఖ్యమైన ఆహారంగా వేరుశనగను చెప్పుకోవచ్చు. మన దేశంలో ప్రధానంగా పండించే చమురుపంటలలో అతి ముఖ్యమైనది కూడా. వేరుశనగ ఆకులు పశువుల దాణాగా కూడా ఉపయోగిస్తారు. చిక్కుడుజాతికి చెందిన పంట కావడంతో భూమికి కూడా కావాల్సినంత నత్రజనిని అందించి భూసారం పెంచేందుకు తోడ్పడుతుంది. దేశంలో దాదాపు 85 లక్షల హెక్టార్ల వ్యవసాయ భూమిలో వేరుశనగ సాగు జరుగుతుంది. దాదాపు 7200 వేల టన్నుల వేరుశనగ ఏటా దేశంలో ఉత్పత్తి అవుతుంది.

కోవిద్ నిబంధనల వలన గత సంవత్సరం ఈ వేరుశనగల జాతర జరగలేదు. ఈ ఏడాది అయినా జరుగుతుందేమో వేచి చూడాలి. ఈ సారి ఎప్పుడైనా కార్తీక మాసం సమయంలో బెంగుళూరు వెళితే ఈ జాతరను మిస్ కాకండి. 

–Based on a piece by Meena

ఏమి కావాలనుకుంటున్నారు?: What Shall I Be?

గ్రామీణ ప్రాంతాల నుండి, చిన్న చిన్న పట్టణాల నుండి వచ్చిన యువతతో మేము పని చేసేటప్పుడు మేము తరచుగా వాళ్ళని మీరు ఏమి కావాలనుకుంటున్నారు అని అడిగేవాళ్ళం. సాధారణంగా వాళ్ళు ఇంజనీర్ అనో, టీచర్ అనో, పోలీస్ అనో చెప్పేవాళ్ళు. వారి రోజు వారీ జీవితాలలో వారికి పరిచయం ఉన్న వృత్తుల గురించే వారు కలలు కనగలుగుతారు. అంతకన్నా భిన్నంగా ఆలోచించే అవకాశం కానీ, పరిజ్ఞానం కానీ వారికి లేదు. వారికి రకరకాల వృత్తులను, కెరీర్ అవకాశాలను పరిచయం చేసినట్లయితే వారి ఆలోచనా పరిధి, ఆకాంక్షల విస్తృతి పెరిగే అవకాశం ఉంది అని మాకు అనిపించింది. అది వాస్తవం కూడా. ఫోరెన్సిక్ సైన్స్ నుండి డేటా సైన్స్ వరకు, యోగా శిక్షణ నుండి వండ్రంగం పని వరకు, ఆప్టిషియన్ నుండి వైల్డ్ లైఫ్ బయాలజిస్ట్ వరకు – పిల్లలకు తెలియాలే కానీ వారి కలలు, కోరికలు అన్నీ భిన్నంగానే ఉంటాయి.

అయితే ఈ కింద చెప్పిన కొన్ని కెరీర్ లను కూడా యువతకి పరిచయం చేయవచ్చు అని నేను ఎప్పుడూ ఆలోచించలేదు. బహుశా వీటికి మరింత భవిష్యత్తు ఉందేమో. ఇవి వారికి మరింత ఆసక్తికరంగా ఉంటాయేమో.

ఈ కరోనా కాలాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకుంటే ఏరోబయాలజీ చదవడం వలన యువతకి మంచి అవకాశాలు ఉంటాయి అనిపిస్తుంది. ఏరోబయాలజిస్ట్ లు అంటే బాక్టీరియల్ వైరస్ లు, ఫంగల్ స్పోర్లు, పోలెన్ గ్రైన్లు వంటి  గాలి ద్వారా వ్యాపించే ఆర్గానిక్  కణజాలాలను అధ్యయనం చేసే ఏరోబయాలజీ లో పరిశోధనలు జరిపే శాస్త్రవేత్తలు. ప్లేగ్ వంటి వ్యాధులను అధ్యయనం చేసే లిమోమోలోజి, శుభ్రతను ఒక శాస్త్రంగా అధ్యయనం చేసే హైజియోలజీ కూడా మంచి భవిష్యత్తు ఉన్న రంగాలు.

ప్రకృతి, జీవ జంతుజాలాల మీద ఆసక్తి ఉన్నవాళ్లు కాలియోలజీ ని చదవచ్చు. ఇది పక్షుల గూళ్ళను అధ్యయనం చేసే శాస్త్రం. కాలియో అంటే గ్రీకు భాషలో చెక్క గూడు, గుడిసె, గూడు అని అర్ధం. నిడోలోజి అన్నా కూడా ఇదే అర్ధం. చీమలను అధ్యయనం చేసే మైర్మకాలజీ మరొక శాస్త్రం. పాములను అధ్యయనం చేసే ఓఫియోలజీ కూడా యువతకు ఉన్న మరొక అవకాశం.

గార్బియాలజిస్ట్ లకు కూడా మంచి భవిష్యత్తు ఉంది. ఇది చెత్తను అధ్యయనం చేసే శాస్త్రం. ఇళ్ల నుండి, పరిశ్రమలనుండి విడుదలయ్యే వ్యర్ధాలను ఏ విధంగా డిస్పోజ్ చేయవచ్చో దీని ద్వారా నేర్చుకోవచ్చు. మన వాతావరణ అంచనాలు ఎంత అవాస్తవికంగా ఉంటాయో మనకు తెలుసు. బహుశా యువతలో కొంతమంది గాలిని అధ్యయనం చేసే అనెమోలోజి ని కెరీర్ గా మలుచుకోవచ్చేమో. ఉరుములను అధ్యయనం చేసే బ్రోన్టాలజి మరొకటి. ఆహార శాస్త్రమైన బ్రోమాటోలోజి కి కూడా మంచి భవిష్యత్తు ఉంది. యువత కొంతమంది బ్రోమోటోలాజిస్టు లుగా వినూత్న ఆహార పదార్ధాలను తయారు చేయడమే కాక ఫుడ్ సేఫ్టీ మీద కూడా పని చేయొచ్చు.

మానవ కార్యకలాపాలను, సామాజిక పరిస్థితులను అధ్యయనం చేసే డెమోలోజి ని కూడా కొంత మంది యువత కెరీర్ గా మలుచుకోవచ్చు. ఫంగస్ ని అధ్యయనం చేసే మైకాలజీ, కండరాలను అధ్యయనం చేసే మయాలజీ, మేఘాలను అధ్యయనం చేసే నెఫోలోజి, మూత్రపిండాల గురించి అధ్యయనం చేసే నెఫ్రోలోజి, వివిధ రకాల మట్టి లను అధ్యయనం చేసే పెడోలోజి, వివిధ ఉపరితలాల మధ్య ఘర్షణను అధ్యయనం చేసే ట్రైబాలాజీ, జుట్టు మరియు దానికి సంబంధించిన సమస్యలను అధ్యయనం చేసే ట్రైకాలజీ ఇలా ఎన్నో రకాల అవకాశాలు యువత ముందు ఉన్నాయి.

ఇవే కాదు వ్యాధులను అధ్యయనం చేసే నాసాలోజి, పోషకాహారాన్ని సంబంధించిన అధ్యయనమైన ట్రోఫోలోజి, నదులను అధ్యయనం చేసే పొటమాలజీ, వివిధ రకాల పండ్లను అధ్యయనం చేసే కార్పొలోజి కూడా చదవదగిన మరికొన్ని శాస్త్రాలు.

యువత కొంచెం దృష్టి పెట్టి చూడాలే కానీ ఎన్నో కెరీర్ అవకాశాలు వారి ముందు పరుచుకుని ఉన్నాయి. 

అయితే నేను కోరుకునేది ఒక్కటే. నువ్వు ఒక సర్జన్ వి కావాలనుకోవచ్చు. లేదా ఒక వెల్డర్ వి కావాలనుకోవచ్చు. నువ్వు ఏ రంగాన్ని ఎంచుకున్నా సరే నీ నైపుణ్యాలను ఎప్పటికప్పుడు మెరుగుపరుచుకుంటూ ఉండడం అవసరం. చేస్తున్న పనిని అందరికన్నా మెరుగ్గా, క్రమశిక్షణతో, సమయపాలనతో చేయగలిగినప్పుడు ఏ వృత్తిలో ఉన్నా రాణిస్తావు.

–Based on a post by Meena

డిఆర్డిఓ (డిఫెన్స్ రీసెర్చ్ అండ్ డెవలప్మెంట్ ఆర్గనైజషన్) వారి వెబ్సైట్ లో డాక్టర్ డీఎస్ కొఠారి గురించి ఇలా రాసి ఉంటుంది: Dr. DS Kothari

“సైద్ధాంతిక భౌతిక శాస్త్రవేత్త, ఢిల్లీ యూనివర్సిటీ లోని సైన్స్ విభాగానికి డీన్ గా ఉన్న 48 ఏళ్ళ డాక్టర్ దౌలత్ సింగ్ కొఠారి 1948 లో తొలి శాస్త్రీయ సలహాదారుగా నియమించబడ్డారు. ఇందులో భాగంగా ఆయన డిఫెన్స్ సైన్స్ ఆర్గనైజషన్ ను స్థాపించారు. దానిలో పని చేసేందుకు ఏరోనాటిక్స్, ఎలక్ట్రానిక్స్, రసాయన శాస్త్రం, గణితం, పోషకాహారం, భౌతిక శాస్త్రం, మానసిక శాస్త్రం వంటి వివిధ విభాగాలలో అనేక యూనివర్సిటీ లలో పని చేస్తున్న శాస్త్రవేత్తల నుండి కొందరిని ఈ సంస్థ కోసం ఎంతో జాగ్రత్తగా ఎంపిక చేశారు. వీరు బాలిస్టిక్స్, ఎలక్ట్రానిక్స్, కెమిస్ట్రీ, పేలుడు పదార్ధాలు, పెయింట్లు, ఆహారం, పోషణ, మానసిక దృఢత్వానికి సంబంధించిన అంశాలు, యుద్ధరంగంలో ఉండే వత్తిడి, శారీరక అలసట వంటి అనేక అంశాలలో పరిశోధనలు నిర్వహించేవారు. రక్షణ సమస్యల పరిష్కారంలో శాస్త్రవేత్తల పాత్ర ఎంత కీలకమైందో ఆయన నిరూపించారు. ఏ పరిధులు లేకుండా నేర్చుకునేందుకు అవకాశం ఉండి, పెద్ద, చిన్న తేడాలు లేని, సిబ్బంది అందరి మధ్యలో మంచి అనుబంధం ఉండే సంస్థగా దానిని మలచాలనేది డాక్టర్ కొఠారి లక్ష్యం. ఆయన తొలిగా స్థాపించిన సైన్స్ లేబొరేటరీ నే ఈ రోజు డిఆర్డిఓ అనే అత్యున్నత సంస్థ ఏర్పాటుకు పునాది.

ఎవరి వృత్తి జీవితంలో అయినా తొలి బాస్ ప్రభావం ఎంతో ఉంటుంది. వారి నాయకత్వ నైపుణ్యాలు, వృత్తి నియమాలు వారి కింద పని చేసే సిబ్బంది కెరీర్ లో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. కొత్తగా ఉద్యోగంలో చేరిన యువతకి అయితే మంచి బాస్ దొరికితే వారే దేవుడి లాగా కనపడటంలో ఆశ్చర్యమేమీ లేదు. 

మా నాన్నకు డాక్టర్ కొఠారి మొదటి బాస్. ఆయన సాక్షాత్తు దేవుడే మా నాన్నకి.

డిఆర్డిఓ వెబ్సైటు లో డాక్టర్ కొఠారి గురించి రాసి ఉన్నదానికి మా నాన్న ఆయన గురించి నాతో చెప్పిన దానికి కొంచెం కూడా తేడా లేదు. 

డిఆర్డిఓ అధికారంగా ఏర్పడింది 1958 లో. అయితే దానికి ముందే ఎన్నో రక్షణకి సంబంధించిన ల్యాబ్ లు ఉండేవి. 1953 లో డిఫెన్స్ సైన్స్ ల్యాబ్ లో ఒక జూనియర్ స్థాయి ఉద్యోగానికి మా నాన్న దరఖాస్తు పంపి, ఇంటర్వ్యూ కి హాజరయ్యారు. ఆ ఇంటర్వ్యూ పానెల్ లో డాక్టర్ కొఠారి నే స్వయంగా కూర్చున్నారు. రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖకి శాస్త్ర సలహాదారుగా ఉన్న ఆయన తన ఎన్నో ముఖ్యమైన పనులను పక్కన పెట్టి ఆ యువ శాస్త్రవేత్తలను తానే స్వయంగా ఎంపిక చేసుకోవాలని రోజుల తరబడి ఇంటర్వ్యూ లలో పాల్గొన్నారు. అప్పుడే స్వతంత్రం పొందిన దేశంలో ఒక బలమైన రక్షణ సంస్థను ఏర్పాటు చేయాలంటే దేశం నలుమూలల నుండి ప్రతిభ గల యువ శాస్త్రవేత్తలను ఎంపిక చేయడం తన ముఖ్యమైన కర్తవ్యంగా భావించారు ఆయన.

మా నాన్న, ఆయనతో పాటు చేరిన యువ శాస్త్రవేత్తలకు మొదటగా అప్పగించిన పని అత్యంత ఎత్తైన ప్రాంతాలలో పని చేస్తున్న సైనికులకు ఇచ్చే చపాతీలు ఎంత మందంగా ఉండాలో పరిశోధించడం. చపాతీ చేయడానికి ఎంత పిండి వాడాలి, ఎంత సమయం తీసుకోవాలి, కాల్చడానికి ఎంత సమయం కావాలి, ఎంత ఇంధనం ఖర్చు అవుతుంది వంటివన్నీ వీరు అంచనా వేయాల్సి ఉంది. అన్నిటికీ మించి ఆ చపాతీలు రుచిగా ఉండాలి కూడా. రోజువారీ సమస్యల పరిష్కారంలో సైన్స్ అవసరం ఎంత ఉందో ఆ తరం శాస్త్రవేత్తలందరికీ  స్పష్టత ఉంది.  

1955 లో అప్పటి ప్రధాని నెహ్రు న్యూక్లియర్, థెర్మో న్యూక్లియర్, ఇంకా అనేక ఇతర విధ్వంసకర ఆయుధాల వినియోగంలో ఉండే పరిణామాలను అంచనా వేయాల్సిందిగా శాస్త్రవేత్తలను కోరారు. డాక్టర్ హోమీబాబా, డాక్టర్ ఖానాల్కర్ తో పాటు ఆ పరిశోధనా పత్రాన్ని వెలువరించడంలో కొఠారి ఎంతో కీలకపాత్ర పోషించారు. ఈ ప్రముఖ శాస్త్రవేత్తలకు సహకరించిన యువ రక్షణ శాస్త్రవేత్తలతో మా నాన్న కూడా ఉన్నారు.

పది నుండి పన్నెండు నెలల పాటు కొనసాగిన ఆ పరిశోధనా కాలం మా నాన్న వృత్తి జీవితంలో ఎంతో ఒత్తిడితో కూడినదైనా మరువలేని కాలం. ఆ సమయంలో ఈ అంశం మీద చాలా తక్కువ సమాచారం అందుబాటులో ఉంది. క్లాసిఫైడ్ సమాచారం చాలా వరకు భారతదేశానికి అప్పటిలో అందుబాటులో లేదు. అయినా ఒక సంవత్సరం కన్నా తక్కువ కాలంలోనే ‘ న్యూక్లియర్ ఎక్సప్లోజన్స్ అండ్ దెయిర్ ఎఫెక్ట్స్’ పేరుతో 212 పేజీల ఎంతో విలువైన సమాచారంతో కూడిన నివేదికను ఈ బృందం రూపొందించింది. ఇందులో కొఠారి గారి పాత్రే ఎంతో కీలకం. దీనికి పండిట్ నెహ్రు ముందు మాట రాశారు. జాతీయ స్థాయిలో, అంతర్జాతీయ స్థాయిలో ఎంతో పేరు పొందిన నివేదిక ఇది. అందులో కేవలం ప్రముఖ శాస్త్రవేత్తల పేర్లు మాత్రమే కాక మా నాన్న నాగరత్నం గారి వంటి యువ శాస్త్రవేత్తల పేర్లను కూడా ప్రస్తావించడం కొఠారి గారి వినమ్ర స్వభావానికి నిదర్శనం.

మా కుటుంబంలో కూడా కొఠారి గారి ఉన్నత వ్యక్తిత్వాన్ని గురించి ఎంతో ప్రముఖంగా చెప్పుకుంటూ ఉంటాము. ఒక ఆదివారం సాయంత్రం  నాలుగు గంటల ప్రాంతంలో మా అమ్మ నాన్న నివసిస్తున్న ఇంటి తలుపు ఎవరో తట్టినట్లు వినిపించింది. తలుపు తెరిచి చూస్తే ఎదురుగా డాక్టర్ కొఠారి నిలబడి ఉన్నారు. ఆ పుస్తకంలోని ఏదో అంశం మీద ఆయన అత్యవసరంగా మా నాన్నతో చర్చించాల్సి ఉంది. అప్పటికి మా ఇళ్లల్లో టెలిఫోన్ సదుపాయం లేదు. ఆయన ఆఫీస్ లో మా నాన్న ఉంటున్న ఇంటి అడ్రస్ అడిగి తెలుసుకుని నేరుగా వచ్చేసారు. ఆయన స్థాయిలో వేరే ఎవరైనా ఉంటే ఎవరినైనా పంపి నాన్నని ఆఫీస్ కి పిలిపించేవారు. ఆయన అలా కాదు. తానే స్వయంగా రావడం ఆయన వారికి ఇచ్చిన గౌరవం, సమయం ఆదా కూడా.

ఆ అమ్మ తన చివరి రోజులలో కూడా ఈ విషయాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ ఉండేది. అప్పటికి ఆమెది చాలా చిన్న వయసు. తమిళనాడు నుండి వచ్చి చంకలో పసి బిడ్డతో ఉంది. హిందీ రాదు. ఇంగ్లీష్ కూడా అంతంత మాత్రంగా వచ్చు. నాన్న దైవంగా భావించే మనిషి అలా అనుకోకుండా ఇంటికి రావడం ఆమెని ఎంతో కంగారు పెట్టింది. అప్పటికి మా ఇంట్లో కొన్ని గోద్రెజ్ కుర్చీలు, ఒక స్టడీ టేబుల్, ఒక మంచం మాత్రమే ఉండేవి. ఆ చిన్న ఆవాసానికి ఆయన రావడం ఆమెకి ఆశ్చర్యం అనిపించింది. నాకు తెలిసి ఆయన కాఫీ ఇవ్వమని అడిగి ఉంటారు. అప్పటికి ఇంకా దక్షిణాది కుటుంబాలలో తేయాకులు వాడే అలవాటు అంతగా లేదు. ఆమెకి ఎలా చేయాలో కూడా తెలీదు. ఆయనకి కాఫీ ఇవ్వడానికి స్టీల్ గ్లాస్ లు తప్ప కప్పు లు కూడా లేవు ఆ ఇంట్లో.

అయితే డాక్టర్ కొఠారి కి ఇవేమీ పట్టలేదు. ఆయన వచ్చి చక్కగా ఒక గోద్రెజ్ కుర్చీ లాక్కుని అందులో కూర్చుని ఒక గంట పాటు మా నాన్నతో మాట్లాడి అన్నయకి ఆశీర్వాదాలు తెలిపి నవ్వుతూ వెళ్లిపోయారని అమ్మ చెప్పేది.

ఆయన గడిపింది కొద్ధి గంటలే కానీ మా కుటుంబంలో అన్ని తరాలకీ మా అమ్మ ఆ సంఘటన గురించి ఆయన వ్యక్తిత్వం గురించి చెబుతూనే ఉండేది.

(డాక్టర్ కొఠారి లార్డ్ ఎర్నెస్ట్ రూథర్ఫోర్డ్ మార్గదర్శకత్వంలో కేంబ్రిడ్జి యూనివర్సిటీలోని కావెండిష్ లాబరేటరీ లో ప్రముఖ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ పి. బ్లాకెట్ తో కలిసి పనిచేశారు. రూథర్ఫోర్డ్ ని ఫాదర్ ఆఫ్ న్యూక్లియర్ ఫిజిక్స్ గా పిలుస్తారు. వీరంతా కలిసి స్టాటిస్టికల్ థెర్మోడైనమిక్స్, థియరీ ఆఫ్ వైట్ డ్వార్ఫ్ స్టార్స్ వంటి అంశాల మీద ఎంతో విలువైన పరిశోధనలు చేశారు. డాక్టర్ కొఠారి డిఆర్డిఓ కి మాత్రమే కాదు దేశంలో ఎన్నో ప్రముఖమైన ల్యాబ్ ల స్థాపకులు కూడా. యు.జి.సి, యెన్.సి.ఈ.ఆర్.టి వంటి సంస్థల స్థాపనలో ఆయన ఎంతో కీలక పాత్ర పోషించారు. దేశంలో తొలి విద్యా కమిషన్ చైర్మన్ గా కూడా వ్యవరించారు)

–Based on a piece by Meena

Small is Not Yet Beautiful

2017 లో జూన్ 27 వ తేదీని ప్రపంచ చిన్న, మధ్య తరహా వ్యాపారాల దినోత్సవంగా ప్రకటిస్తూ ఐక్యరాజ్య సమితి ఒక ప్రకటన చేసింది. స్థానికంగా, అంతర్జాతీయంగా సుస్థిర అభివృద్ధిని సాధించడంలో ఈ రంగం యొక్క పాత్ర తక్కువేమీ కాదు. ఈ చిన్న, మధ్య తరహా పరిశ్రమలు దేశ ఆర్థికాభివృద్ధిలో ఎంతో కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నాకూడా ఎందువల్లనో వాటికి తగినంత ఆదరణ లభించడం లేదన్నది వాస్తవం. అంతర్జాతీయంగా చూస్తే మొత్తం ఉద్యోగాలలో మూడింట రెండు వంతులు ఈ చిన్న, మధ్య తరహా పరిశ్రమలలోనే ఉంటున్నాయి. సంఘటిత రంగంలో ప్రతి ఐదు ఉద్యోగాలలో నాలుగు ఈ రంగానివే. అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో ఇటువంటి పరిశ్రమలను ముఖ్యంగా అతి చిన్న పరిశ్రమలను మహిళలే నిర్వహిస్తున్నారు.

చిన్న, మధ్య తరహా పరిశ్రమలు అంటే అంతర్జాతీయంగా ఒకటే నిర్వచనం లేదు. భారతదేశంలో గత సంవత్సరం చేసిన మార్పుల ప్రకారం వార్షిక టర్నోవర్ తో పాటు, ప్లాంట్, యంత్రాలు, పరికరాలు వంటి వాటిలో పెట్టిన పెట్టుబడుల ఆధారంగా ఏవి చిన్న తరహా పరిశ్రమలు, ఏవి మధ్యతరహా, ఏవి భారీ పరిశ్రమలు అనేది నిర్ధారిస్తారు.

ప్లాంట్, యంత్రాలు, పరికరాలలో పెట్టిన పెట్టుబడి కోటి రూపాయల కంటే తక్కువగా ఉండి వార్షిక టర్నోవర్ ఐదు కోట్ల కన్నా తక్కువగా ఉన్నవి అతి చిన్న పరిశ్రమలు. పెట్టుబడి ఒకటి నుండి పది కోట్ల మధ్యలో ఉండి టర్నోవర్ 50 కోట్ల కంటే తక్కువగా ఉన్నవి చిన్న తరహా పరిశ్రమలు. 10 నుండి 50 కోట్ల మధ్యలో పెట్టుబడి ఉంది వార్షిక టర్నోవర్ 250 కోట్లకు మించనివి మధ్య తరహా పరిశ్రమలు.

అన్ని అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో వలెనే మన దేశంలో కూడా ఈ రంగం దేశ స్థూల జాతీయోత్పత్తికి ఎంతో దోహదపడుతుంది. దేశంలో ప్రస్తుతం 6 కోట్ల చిన్న మధ్య తరహా పరిశ్రమలు ఉండగా అందులో 99.4 శాతం అతి చిన్న పరిశ్రమలు, 0.52 శాతం చిన్న పరిశ్రమలు, 0.007 శాతం మధ్య తరహా పరిశ్రమలుగా ఉన్నాయి. అంటే మొత్తం మీద అతి చిన్న పరిశ్రమల సంఖ్య బాగా ఎక్కువ. దేశం మొత్తం ఎగుమతులతో 48 శాతం ఈ పరిశ్రమల నుండే ఉంటున్నాయి. జిడిపి లో 30% ఈ రంగానిదే. దాదాపు 11 కోట్ల మంది ఈ పరిశ్రమలలో ఉపాధి పొందుతున్నారు. 41% చిన్న, మధ్య తరహా పరిశ్రమలు ఉత్పాదక రంగంలో ఉండగా మిగిలిన 59% సేవా రంగానికి చెందినవి.

గడచిన నాలుగు, ఐదు సంవత్సరాలలో ఈ పరిశ్రమల సంఖ్య బాగా పెరిగింది.

సంఖ్య పెరిగినా జిడిపి లో వీటి వాటా మాత్రం ఏ మాత్రం పురోగతి లేకుండా నిలకడగా ఉంది. ఇది ఆ రంగం లో నానాటికీ పడిపోతున్న ఉత్పాదక సామర్ధ్యాన్ని సూచిస్తుంది. కొన్ని అంచనాల ప్రకారం ఇతర దేశాల పరిశ్రమలతో పోలిస్తే భారత దేశపు చిన్న, మధ్య తరహా పరిశ్రమలు ఇరవై ఐదు శాతం తక్కువ ఉత్పాదక సామర్ధ్యాన్ని కలిగివున్నాయి.

ఉత్పాదక సామర్ధ్య లోపంతో పాటు మార్కెట్ లను అందిపుచ్చుకోవడంలో కూడా మన దేశ చిన్న, మధ్య తరహా పరిశ్రమలు వెనుకబడే ఉన్నాయి. ఇక విధాన లోపాలు, నియంత్రణా చట్టాలలోని లోపాల గురించి ఎంత తక్కువ మాట్లాడుకుంటే అంత మంచిది. ఇప్పటి కరోనా మహమ్మారి ఈ రంగాన్ని మరింత దెబ్బ తీసింది. వ్యాపారం లేకపోవడంతో పాటు పనివారిని తగ్గించాల్సి రావడం, ముడిసరుకుల కొనుగోలులో ఉన్న ఇబ్బందులు ఈ రంగాన్ని మరింత దెబ్బతీశాయి.

నానాటికీ ఉద్యోగాల కల్పన తగ్గిపోవడంతో స్వయం ఉపాధే సరైన మార్గం అనుకుంటున్న తరుణంలో ఈ రంగాన్ని అభివృద్ధి చేసేందుకు ఇంకా ఎంతో చేయవలసి ఉంది. అనేక సంవత్సరాలు విద్య, నైపుణ్య కల్పనా రంగంలో పని చేసిన నాకు ఈ రంగం ఎదుర్కుంటున్న సంక్షోభానికి విద్య, నైపుణ్య శిక్షణ ముఖ్యమైన పరిష్కార మార్గాలుగా కనిపిస్తున్నాయి. అన్నిటికన్నా ముఖ్యంగా ప్రాధమిక విద్యా స్థాయిలో పునాది బలంగా ఉండాలి.

వృత్తి విద్య పట్ల గౌరవం, వాటి సాధన తో పాటు ప్రాధమిక దశ నుండే నాణ్యత పట్ల, ఇచ్చిన పనిని క్రమ పద్దతిలో నిర్వహించవలసిన అవసరం పట్ల అవగాహన కల్పించాలి. ఇవి ఎప్పుడో పెరిగి పెద్దయ్యాక నేర్పించేవి కాదు. ఒక వ్యక్తి వ్యక్తిత్వ నిర్మాణంలో భాగంగా ఉండవలసిన నైపుణ్యాలు ఇవి.

వృత్తి విద్యా శిక్షణ కూడా ఇప్పుడు ఉన్న దానికన్నా ఇంకా ఎన్నో రేట్లు మెరుగ్గా అందించాల్సి ఉంది. జర్మనీ ని ఉదాహరణగా తీసుకుంటే, ఒక వృత్తి విద్యని నేర్చుకునే విద్యార్థి దాదాపు రెండు నుండి మూడున్నర సంవత్సరాలు ఆ విద్యని నేర్చుకోవడానికే కేటాయిస్తారు. అందులో సగం సమయం వృత్తి విద్యా పాఠశాలలోనూ, మిగిలిన సగం సమయం ఆ వృత్తి విద్యకు సంబంధించిన కర్మాగారాలలోనూ గడుపుతూ శిక్షణ పొందుతారు. మన దేశంలో మూడు నెలలలో వృత్తి విద్యా శిక్షణ ఇచ్చి సర్టిఫికెట్ ఇచ్చేస్తున్నాం! పాలిటెక్నిక్ లు, ఇండస్ట్రియల్ ట్రైనింగ్ ఇన్స్టిట్యూట్ లలో విద్యార్థులు కొంత ఎక్కువ సమయం గడిపినా వారికి నిజంగా పని ప్రదేశాలలో పని చేయగలిగే నైపుణ్యాలు అందడం లేదు. ప్రాక్టికల్ శిక్షణ దాదాపు లేదు. ఆధునిక యంత్రాల మీద శిక్షణ అసలే లేదు. ఇంక ఉత్పాదకత ఏ విధంగా పెరుగుతుంది?

ఇంతేకాకుండా చిన్న, మధ్య తరహా పరిశ్రమల యజమానులకు మానేజ్మెంట్ విద్యను అందించాల్సిన అవసరం కూడా కనిపిస్తుంది. తమ దగ్గర పని చేసే వ్యక్తులను, తమ ఆర్ధిక లావాదేవీలను, ఉత్పత్తిని, మార్కెటింగ్ ను ఎలా నిర్వహించుకోవాలో తెలియక ఎంతో మంది తప్పులు చేస్తూ ఆర్ధికంగా నష్టపోతూ వ్యాపారాలను మూసేసే పరిస్థితికి వస్తున్నారు. కొన్ని చిన్న వ్యాపారాల నిర్వహణ కు సంబంధించిన కోర్సులు ఉన్నాయి కానీ అవి అవసరమైన వారికి అందుతున్న దాఖలాలు తక్కువగా కనిపిస్తున్నాయి.

ఇంక్లూసివ్ డెవలప్మెంట్ ను సాధించాలంటే చిన్న, మధ్య తరహా పరిశ్రమల పాత్ర ఎంతో కీలకం. స్థానికంగా చిన్న స్థాయి వ్యాపారాల ద్వారా ఎంతో మంది పేదలు, నిరుపేదలకు ఉపాధి దొరికే అవకాశం ఉంది. కరోనా వలన దెబ్బ తిన్న అనేక చిన్న పరిశ్రమలను ఆదుకునేందుకు స్పందించాల్సిన సమయం ఇదే, ఇప్పుడే!

–Based on a piece by Meena